ब्लग - साहित्य / हाम्रो लेख

मदिराको वैदिक इतिहास..




   Suyog Dhakal - Oct 10 2017

रक्सीको पौराणीक प्रसंग



मदिरा अर्थात रक्सी, सामान्यतया हाम्रो बुझाई । आजभोलीका मान्छे रक्सी खाने भएर बिग्रिए भन्ने आक्षेप यो पुस्ताले सदैव खप्दै आएको छ । गाली गर्ने र गाली खाने दुबै अक्सर एउटै उन्मादमा रक्सी गन्तव्यमा भेटिने गर्दछन् । भट्टि, रेष्टुराँ, बार, पार्टी, भोज, भत्तेर, सुख्ख, दुख्ख, बैस, बुढ्यौली सर्वत्र छाएको यस मदिरा वास्तवमा अहिलेको आधुनिक कालको उपज हैन्, पक्कै पनि यसको दुरुपयोग भनें अहिले ज्यादै भएको हो तथापि वैदिक काल देखि नै यसको प्रयोग हुँदै आएको ईतिहाँस छ ।

यो पनि हेर्नुहोस् : रोनिगियाहरु नेपाल आए भने के हुन्छ ?

स्मरण रहोस् बिश्व अर्थतन्त्रको अधिकांश हिस्सा हतियार व्यापार र मदिरा व्यापार कारखानाहरुले धानेका छन् । मदिराको यहि गुणगानलाई बुझेर होला, हाम्रा कवी भूपी शेरचनले पनि लेखिदिए, एउटा मदहोश मदिरा गजल ।

मैले पिएकोमा रिसाएका साथीहरु
एक फेर पिएर त हेर , पिउन झन गाह्रो छ
मरेर शहीद हुनेहरु, एकफेर जिएर त हेर
जिउन झन गाह्रो छ

मदिराको यस नशामा धेरैले अकालमा ज्यान गुमाएका छन्, धेरैको समबन्ध, घरपरिवार तहस नहस
भएको छ । मदिरा पक्कै पनि राम्रो कुरा त कहाँ हो र ? आउनुहोस् जानकारी लिउ, मदिराको वैदिक इतिहासको बारेमा ।

ईशापूर्व १७०० बर्ष देखिको ईतिहाँस भएको रिग्वेदले प्रथम पटक मदिराको उल्लेख गरेको पाइन्छ । सोम र प्रहामनाका नाममा मदिराजन्य तरल पदार्थ लाई बीषका रुपमा व्याख्या गरिएको छ । उतातर्फ आर्यूवेदले असभस र अरिस्थासका नाममा बिभिन्न बनस्पतीका रस मिसाएर बनाइएको नशा लाग्ने
ओखतीको उल्लेख गरेको छ, यस बनस्पतीजन्य ओखती मदिरा नै हो र यसको प्रयोग न्यून मात्रामा
गर्नुपर्ने र बिशेषज्ञको सुझावमा गर्नुपर्ने अव्यक्त नियम पनि रहेको छ । यस्ता असभस र अरिस्थासका प्रयोगले पाचन प्रणालीको समस्या र रक्तसञ्चारको समस्या कम गर्ने प्रयोगात्मक ईतिहास छ ।

असुरहरुका गुरु शुक्राचार्यको एउटा पौराणीक प्रसंग यहाँ जोड्न चाह्यौं, शुक्राचार्य असुरहरुका गुरु अनि
शिवका परमभक्त हुन् । उनलाई मात्र मरेका मान्छेलाई बचाँउन सक्ने संजिवनी मन्त्र थाहा हुन्छ, असुर र देवहरुको यूद्धमा शुक्राचार्यको यस सीपका कारणले देवसेनाहरु हारिरहेको हुन्छन् ।

देवताका गुरु बृहस्पतीले आफ्ना पुत्र काचालाई शुक्राचार्यसंग यस संजिवनी मन्त्र बुझ्न पठाँउदछन् । शुक्राचार्यकी सुन्दरी छोरी देवयानीलाई सर्वप्रथम मायाजालमा पार्न काचालाई बृहस्पतीले निर्देशन दिएका हुन्छन् । काँचाले देवयानीसंग नजिक भएर माया जाल रच्दछ तर असुरहरुले यो कुरा चालपाएर काचाको हत्या गर्दछन् ।

छोरी देवयानीको अनुनयपछि शुक्राचार्यले आफ्नो संजिवनी मन्त्र प्रयोग गरेर काचालाई बचाँउदछन्, पूनः
असुरहरुले उनको हत्या गर्दछन् । शुक्राचार्यले हरेक पटक काचालाई मरेपछि बचाँउदछन् । अन्त्यमा
असुर सेनाले काचालाई मारेर अनि उसको शरीर पिसेर मदिरामा हालेर झुक्कयाएर शुक्राचार्यलाई सेवन
गराँउदछन् ।

मदिरा सेवनपछि पेटमा दर्द भएका शुक्रार्चायले सबै कुरा चाल पाएर पेट भित्रका काचालाई मन्त्र भनेर आफ्नो पेट चिरेर बाहिर निकाल्दछन् । यसरी निस्केका काचाले त्यही मन्त्र प्रयोग गरेर पेट चिरेर मरेका शुक्राचार्यलाई बचाँउदछन् । यसरी मदिराको नशाले समस्या आउने र सवेंदनामा खलल पुग्ने जानेर शुक्रचार्यले महाभारतमा भनेको श्लोक यसप्रकार छ ।

यो ब्राह्मणो अद्य प्रभृतीह कश्चिन्मोहात्सुरां पास्यति मन्दबुद्धिः।
अपेतधर्मो ब्रह्महा चैव स स्यादस्मिँल्लोके गर्हितः स्यात्परे च ॥


अर्थात कुनै पनि ब्राहमणले मुर्खता पूर्वक मदिरा सेवन गरेमा धर्म भ्रष्ट भएको मानिनेछ । यसलाई ब्रहमहत्याको पापका साथै यस लोक र अर्को लोकमा पनि मुक्ति नमिल्ने भनिएको हो ।

हुन त परापूर्व कालमा पनि क्षत्रिय हरुले मदिराको सेवन न्यून मात्रामा ओखतीका तवरले गरेको भन्ने
पाइन्छ तथापि स्वास्थका दुष्टिले अनि धर्मका रुपमा मदिरा सेवन प्रश्रयमा राखिएको भने छैन् । स्मरण रहोस् भगवान राम पनि क्षत्रिय नै हुन् । भागवत गीतामा ब्राहमणलाई जन्म भन्दा पनि कर्म, दान, त्याग अनि अध्ययनको उपज मानिएको छ ।

हिन्दु सनातन परम्परामा मन्त्र पूजारी समुदायले मदिरा सेवन लाई प्रश्रय नदिएपनि तन्त्र पुजारी समुदायमा यसको प्रयोग सामाजिक र परम्परागत रुपमै पाइन्छ । पश्चिमा देशहरुमा घाउचोट लाई उपचार गर्न टिन्चर झोलका रुपमा बनस्पतीजन्य मदिरानै प्रयोग गरिन्छ र गरिदै आएको हो । आर्यूवेदमा पनि यस्तै बनस्पतीका झोलहरुका रुपमा असभस र अरिस्थासका प्रयोग उल्लेखित गरिएको हो । पौराणीक कालमा अझ चारक संहितालाई उद्धत गर्न चाह्यौं, मदिराजन्य झोलाहरुलाई बनस्पती वाट बनाइने र अन्नवाट बनाइने दुई रुपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ । अन्न वाट बनाइने र भारी मात्रामा उत्पादन गरेर सेवन गरिने मदिरालाई असुरहरुको आहारका रुपमा मानिन्छ, यसलाई कडा बर्जित गरिएको छ । बनस्पती जन्य मदिरालाई ओखतीका रुपमा थोरै प्रयोग गर्ने गरिएको र्इतिहास भने जगजाहेर छ । तथापि अत्याधिक मदिरा सेवन र दुरुप्रयोगलाई भनें सनातन सस्कारमा सामाजिक र मानसिक समस्याका रुपमा हेरिन्छ ।

मदिरा सेवन हानीकारक छ, यदि गर्ने नै हो भने सीमा मा रहेर गर्नु होला ।
हामी त मदिरालाई सेवन बन्द गर्नुपर्दछ अनि मात्र स्वस्थ रहन सकिन्छ भन्ने बिश्वास गर्दछौं ।
दिर्घजीवनको कामना

हाम्रो पात्रोका लागि सुयोग ढकाल

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 103.76
  • 104.36
  • European euro
  • 122.58
  • 123.29
  • UK pound sterling
  • 136.78
  • 137.57
  • Swiss franc
  • 105.7
  • 106.31
  • Australian dollar
  • 81.42
  • 81.89
  • Canadian dollar
  • 83.12
  • 83.6
  • Singapore dollar
  • 76.35
  • 76.79
  • Japanese yen (10)
  • 9.16
  • 9.22
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15.67
  • 15.76
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.67
  • 27.83
  • Qatari riyal
  • 27.38
  • 27.54
  • Thai baht
  • 3.13
  • 3.15
  • UAE Dirham
  • 28.25
  • 28.41
  • Malaysian ringgit
  • 24.56
  • 24.7
  • Korean Won (100)
  • 9.17
  • 9.23
  • Swedish Krone
  • 12.71
  • 12.79
  • Danish Krone
  • 16.47
  • 16.56