ब्लग - साहित्य / अध्यात्म

सीतारामको प्रेम कथा





बाल्मीकि रामायणको अध्ययन पश्चात म निष्कर्षमा पुगें, यो हो नि त प्रो भनेंको । सीतारामको कथालाई बिवाह संग हैन प्रेम संग बढि जोडेर हेरिन जरुरी छ । रामायणको तुल्सीदास अनि बाल्मीकि दुबैको पुस्तकहरु पाइन्छ, तुल्सीदासको रामायणलाई धेरै सम्म बिचारप्रधान लेखनका रुपमा लिइन्छ भनें बाल्मीकिको रामायण लेखनलाई यर्थाथ चित्रणका रुपमा लिइएको छ ।
हजारौं बर्षअघिका यि प्रसंगलाई यिनै पुस्तकहरु ले नै त हामीमाझ जिवीत राखेका छन नि हैन त ?

जनकपुरधामको बगैंचामा अयोध्या वाट घुम्न पुगेका राम अनि मिथिला राज्य कि राजकुमारी सीता को बिवाहका प्रसंग र कारणहरु लाई धर्नुबिधा अनि केवल संयोगका रुपमा सनातन धर्म अनुयायीहरुले लिनु भ्रम या अर्धसत्य मात्र हो ।
राम र सीता बिचमा प्रथम देखादेख बगैंचामा भएको बताइन्छ अनि आजभोलीका चलचित्रमा झैं लभ एट फस्र्ट साइट झैं यि दुई सुकुमार प्रेमीहरु प्रेमसमबन्धमा परिसकेको भनक बाल्मीकि रामायण दिन्छ ।
बिवाह त केवल प्रेमको पुरक मात्र हो, सीताराम कथामा ।
 हजारौं बर्ष अघि देखि नै हाम्रो समाजले प्रेमका बारेमा अध्ययन गरेको छैन्, अन्वेषण गरेको छैन् । प्रेमलाई पर्दाम राखेर सर्मपण लाई उजागर गरेको ईतिहासले सीताराम को प्रेम कथालाई न्याय भनें दिन नसकेकै हो ।
प्रेम भन्दा पनि बिवाह जोडीका रुपमा राम अनि सीतालाई उदहारण दिइन्छ, यस प्रेमलाई आज मैले जानेसम्म उजागर गर्नेछु भन्ने जर्मको छ ।

थाईल्याण्डको फायाप बिश्वबिधालयका अन्र्तधार्मिक परिषदका सदस्य गुरुहरु ले अन्र्तधार्मिक भेटघाट कार्यक्रममा नेपालवाट मलाई बोलाइयो । सन् २०१५ को कुरा हो, भारतीय कृष्णभक्त गुरु संग मेरो सीतारामको प्रेम बिषयमा अबेर सम्म बार्ता भयो ।
उन्को तर्क अड्कियो, यदि राम प्रेमी हुन र सीतासंग उनको मायाको गुणमा दोष आएको थिएन भनें किन गर्भवती सीतालाई एकजना प्रजाको अप्रत्यक्ष दोषरोपणका आधारमा जगंल पठाए भन्ने बिन्दुमा ।
मैले आफ्नो तर्क राखें, शायद उनले बुझे होलान् भन्ने अपेक्षा अझै छ । प्रेमको बिम्बलाई बलिदानको आधारमा शुद्ध पार्ने जर्मकोका रुपमा बुझाउने प्रयास मेरो सधैं रहेको छ ।
राम सीतासंग यति चोखो प्रेम गर्दथे कि त्यस प्रेमको आक्षेप मेटाउन प्रेमीका लाई समेत जगंल पठाउन उनि तैयार भए ।
अहिलेको सांसाररिक परिवेशमा यस प्रेमको गहिराई बुझ्न गाह्रो छ किनभनें अहिले धेरै धारणाहरु मिलन, आशक्ति अनि नाफाघाटाको तराजुमा राखेर मात्र तौलिइन्छ । त्यस जोखाई माथी सीतारामको पिरतीले अझै पनि उत्सर्ग प्राप्त गरेको छ ।
अनि अर्को तर्फ सीताले पनि रामसंग यति चोखो पिरती गरेकी छिन कि रामका हरेक बचनलाई बिना कुनै संकोच उनी पालना गर्दछिन् । रामको एकबचन लाई शिरोधार्य गरेर जगंल पस्न सक्ने गर्भवती सीता र राम बिचको प्रेम अनि मर्यादाले निम्त्याएको बिछोड लाई संसारले बुझेर आत्मसाथ गर्न जरुरी छ ।
प्रेमको अन्त्य मिलन मात्र नभई बिछोड या बलिदान पनि हो, बुझ्न जरुरी छ ।
हरेक बर्षको बिवाहपञ्चमीले पनि हामीलाई यसै कुरा सम्झाएर जाने गर्दछ ।
रामायण पढ्ने हरेक पाठकले आखिर किन भनेंर थकथक मान्ने गर्दछन् अन्त्यमा आएर । आखिर किन ? सीता छुटिन पर्यो सबैको प्रश्न छ । तर सीता नै मात्र ति एक चरित्र हुन जसले रामायण वरिपरि कहिँकतै रामको निर्णय बिरुद्ध या असहमतीमा प्रश्न या दुबिधा उठाउदिनन् ।
उन्को यो भाव, सम्मान अनि सहमती के प्रेम हैन ?
रामले सीतालाई जगंलमा पठाए किनभनें त्यो सीता गएकी हैनन बरु रामको आफ्नै अशं पनि उनीसंगै गएको हो, पीडा दुबैतर्फ नै हुन्छ नि माया मा ।
दशरथ राजाले छोरालाई बनवास जाउ भनेर अकस्मात भन्दा पनि बुहारी सीता ले बिना कुनै प्रश्न जगंल गइन्, रामको मर्यादा र निर्णयलाई सीताले सदैव आत्मसाथ र सम्मान गरेको पाइन्छ ।

कहिँ कतै नारीवादी कोणवाट भनें सीतालाई निरिह पनि नपाइएको हैन तथापि रामले सीतालाई गरेको सम्मान, स्नेह अनि सम्बोधनले घरि घरि सीताको रामको हृदयमा भएको बिराज वासको याद दिलाँउछ ।

 न त राम न त सीता ? दुबैको मनमा अर्को नारी या पुरुषको धारणा आएको छैन् । यो केवल प्रेममा मात्र हुन्छ । सीता राम बिवाह त केवल प्रेमको पुरक मात्र हो, यि जोडी प्रेमको प्रभुत्व श्रेणीमा पर्दछन् ।

सीताको अग्निपरीक्षाका खण्डहरु अर्थात रामायणको उत्तराखण्ड पछि आएर श्रुती अनि स्मृतीका आधारमा जोडिएका तर्क पनि छन् । श्रुती भनेंको सुनेका आधारमा र स्मृती भनेको सम्झनाका आधारमा । यी कुराहरु अन्य खण्डहरु झैं यर्थाथ नहुन पनि सक्छन् र भएमा पनि केही थपघट भएको पनि हुन सक्छ ।
एउटा कुरा भनें अकाट्य छ, सीताको पतीव्रताको आधार मापनका निमित्त रामले गरेको बलिदान ले गर्दा हजारौं बर्षपछि पनि ठूलो असर छ । अहिले सम्म पनि एकनारी र एक पुरुषको प्रेमसमबन्ध र बफादारिता स्थापित गराएको छ ।
पतीव्रता र पत्नीव्रता दुबैतर्फ को यो बफादारिता पनि सीतारामको प्रेमले संसारलाई सिकाएको हो, सीताराम अमर रहुन ।


सुयोग ढकाल



Downloads


Contact

Buddhanagar-10, Kathmandu (Nepal)
Tel: +977 2298599
Email: [email protected]

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 102.8
  • 103.4
  • European euro
  • 120.74
  • 121.44
  • UK pound sterling
  • 137.32
  • 138.12
  • Swiss franc
  • 103.68
  • 104.28
  • Australian dollar
  • 77.74
  • 78.19
  • Canadian dollar
  • 79.94
  • 80.41
  • Singapore dollar
  • 76
  • 76.45
  • Japanese yen (10)
  • 9.07
  • 9.12
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15.53
  • 15.62
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.41
  • 27.57
  • Qatari riyal
  • 28.24
  • 28.4
  • Thai baht
  • 3.15
  • 3.17
  • UAE Dirham
  • 27.99
  • 28.15
  • Malaysian ringgit
  • 25.16
  • 25.3
  • Korean Won (100)
  • 9.42
  • 9.47
  • Swedish Krone
  • 12.18
  • 12.25
  • Danish Krone
  • 16.22
  • 16.32

Hamro Team

सम्पादक

सुदिना गौतम

व्यवस्थापक

सन्तोष कुमार देवकोटा

लेखक

सुयोग ढकाल

फोटो पत्रकार

आनन्द कुमार महर्जन

कला पत्रकार

मन्दिप गौतम