ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

द्वादशी | अहिंसा दिवस | विश्व बसोवास दिवस




आज विश्वले मनाउने अहिंसा दिवस 'विश्वमा कुनै पनि राजनैतिक या सामाजिक परिवर्तन या रुपान्तरणकालागि हिंसाको मार्ग अवलम्बन नगर्ने' भन्ने सिद्धान्तमा आधारित छ ।


द्वादशी/ अहिंसा दिवस/ बिश्व बसोवास दिवस बिशेष अडियो सामाग्री

बिसं २०७४ आश्विन १६ गते
अक्टोबर २ सन् २०१७

द्वादशीमा स्वागत छ ! दशैं आयो आयो भन्दा भन्दै दशैंले बिदा माग्न थालिसकेको छ । परपरका आफन्त अनि छोरी चेलीहरु टीको थाप्न आउने क्रम अझै चलीरहेको छ । ए साँच्ची जमरा नि ? जमरा छ कि छैन ? पहेंलिए या अझै हरिया नै छन् ? अब पूर्णिमाको दिन सेलाउने जमरालाई त्यसअघि सम्मका टीकाटालोमा लगाउन त पुर्याउनै पर्याे, हैन त ?

हिजोको एकादशी महात्मयको व्रत बस्नुभएकोहरुलाई त आज सबेरै खाना अथवा फलाहार गर्न जरुरी छ, माईत मावल सबैतिरबाट धैरेले आशिष थापिसक्नुभयो अनि धेरैले अझै ति मायारूपी अाशिषका शब्दहरू थाप्दै हुनुहुन्छ । माता दुर्गाको महाप्रसादरूपी रातो अक्षता र हरीया पहेँला जमरा ग्रहणबाट सक्दो कोही नछुटुन, कसैको निधार खाली नहोस्, अाफ्ना अग्रजका अाशिषका भावहरूले सबका मनमा एउटा उर्जा बनाइरहोस्, शुभकामना छ !

---
अहिंसा दिवस
आज अक्टोबर महिनाको २ तारिख, अाज विश्वभर अहिंसा दिवस मनाइने दिन हो । विश्व अनि मानव इतिहास हिंसा र द्वन्दको कैयन घटनाक्रमहरूको सामना गर्दै आएको छ । हरेक कुरामा जीत मानवको प्रथम प्राकृतिक चाहना हो अनि कतिपय जीतका चाहनाले युद्धको अवस्था उत्पन्न गराउँदछ । व्यक्तिगत, सामूदायीक, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय धेरै प्रकारका युद्ध अनि हिंसाहरुबिच विश्वले शान्ति अनि अहिंसाको दिवास्वप्न देखिरहेको छ ।

आज विश्वले मनाउने अहिंसा दिवस 'विश्वमा कुनै पनि राजनैतिक या सामाजिक परिवर्तन या रुपान्तरणकालागि हिंसाको मार्ग अवलम्बन नगर्ने' भन्ने सिद्धान्तमा आधारित छ ।

नेपालमा पनि आजसम्म बिभिन्न कालखण्डमा आन्दोलन र जनचाँसोका कुरामा धेरै जना शहिद भएका र हिंसा भएको उदाहरण र प्रमाणहरु छन् । राणा विरोधी आन्दोलन होस् या राजसंस्था हटाउने क्रान्ति, पेट्रोलको मूल्यवृद्धिको आन्दोलन होस् या आमरण अनसनका श्रृंखलाहरु कुनै न कुनै रुपमा परिवर्तनका बाधक तत्वहरु र यथास्थितीवादी सोंचले परिवर्तनको बिरोधमा हिंसा छेडिरहेका हुन्छन् ।

अक्टोबर २ अर्थात विश्व अहिंसा दिवस, विश्वमै अहिंसाकालागि विश्वसमाजले मानेका नेता महात्मा गान्धीको आज जन्म दिन पनि हो । उनका 'नुन आन्दोलन' अनि 'चर्खा आन्दोलन'हरु परिवर्तनमा प्रभावकारी अहिंसात्मक आन्दोलनका बलिया उदाहरणहरु हुन् । सामाजिक न्यायमा अहिंसाको भूमिका अतूलनिय हुन्छ, हिंसा विरुद्ध आज विश्व समूदाय एउटै थलोमा एउटै अावाज बनेर उभिन्छन् ।

आजभोली विश्वमा अनेक स्वरूपका हिंसाका घटनाहरु दिनानूदिन बढदै गएको छ । एकातर्फ हिंसात्मक कार्यहरुलाई संस्थागत रुपमा अभ्यास गरिने गिरोहहरु संसारका हरेक कुनाहरुमा संलग्न छनभने अर्कोतर्फ हिंसाका विरुद्ध बोल्न, लेख्न अनि अभिब्यक्त गर्नसक्ने आवाजहरुको कमीले निम्त्याएको मौनताले गर्दापनि हिंसात्मक तत्वहरु उत्प्रेरित भएका छन् ।

सञ्चारका माध्यम देखि संयुक्त राष्ट्रसंघ सचिवालयसम्म यस दिवसले एउटा लहर फैलाउँदछ । संयुक्त राष्ट्रसंघको हेडक्वाटर अमेरिकाको न्यूयोर्क अगाडि कलाकार कार्ल प्रेडरिक रुटेसवार्डले बनाएको एउटा कृती जस्मा बन्दुकको नाललाई बङ्ग्याएर बेरिएको देखिन्छ अनि गोलीचाँही बन्दुक मुनी कसैले छाँद हालेर समातेको र रोकेको जस्तो देखिन्छ, विश्वप्रसिद्ध अहिंसाको घोतक कलाको रुपमा यो प्रतिमूर्ति प्रसिद्ध छ ।

एउटी आमाले छोराछोरी राती नसुत्दा भूत आएर तँलाई खान्छ तसर्थ छिट्टै सुत भनेर सुताउँदछिन र बालक सुत्दछ तर अामाले भनेकी उक्त तथाकथित भूत अनि त्यस्ले आफूमाथी गर्नसक्ने हिंसाको भयलार्इ परिकल्पना गर्दै केट्केटी सुत्दछन् । एकदिन आफु ठूलो भएर उक्त भूतलाई ठिक पारिदिने महत्वाकांक्षाकासाथ निदाएको उस्को मानसपटलमा हिंसाको पहिलो पाठ शायद त्यसै समयदेखि नै नकारात्मक रुपमा बस्न जान्छ । को खाई को खाई गराएर खुवाउँदा, उ त्यो फलानालाई हैन म त मेरै बावुलाई या नानीलाई खुवाउँछु भन्दा बाल मानसपटलमा आफूकेन्द्रित र अरु विरोधी भावनाहरु वृद्धी हुन्छ, हिंसाको जड यही छ, हाम्रो पालनपोषण भित्रै छ ।

सङ्गै बाँडेर खानसक्ने अनि भयहीन र निडर पुस्ताले मात्र अहिंसाको वकालत गर्न सक्दछन । एउटा हिंसारहित समाजको परिकल्पना त्यतिबेलामात्र सम्भव छ जतिबेला हामीले हाम्रो बालबच्चाहरुलाई अहिंसाको महत्व बुझाउन सक्छौं । महात्मा गान्धीलेनै यसो भनेका छन्, "युवा पुस्तालाई पनि अहिंसा र प्रेममय विचारतर्फ उत्प्रेरित गर्न जरुरी छ ।" आउनुहोस् तपार्इ-हामी चाहे विकसित देशमा छौं या अविकसित ठाउँमा छौ, मकै भटमास चपाइरहेका छौं या महङ्गो रेष्टुरेन्टमा बसेर भोजन गर्दैछौं ? परिकल्पना गरौं न यदि हाम्रो वरिपरि हिंसाजनक कार्य र भावना नभइदिने हो भने हाम्रो समाज कस्तो हुन्थ्योहोला ? 

कस्तो हुन्थ्यो यदि सिरिया र अफगानिस्तानका गल्लीहरुमा फेरि अहिंसा, क्षमा अनि समानताका शान्तिघोतक विगूल शुरुवात हुने हो भने ? संसारवाट रङ्ग, राष्ट्रियता, धर्म, भाषा, लवज अनि अन्य थुप्रै कुराहरुका आधारमा गरिने हिंसा नभइदिने हो भने ? अमेरेकी स्वतन्त्रता सङ्ग्रामका महासेनानी मार्टिन लुथर किङ जुनियरले पनि परिकल्पना गर्दै काला, गोरा, खैरा सबैजना एउटै टेबलमा बसेर खाना खाने दिन, हाँसोको दिन अनि समानताको दिनको ब्याख्या गरेका छन् ।

नेपालले आजको दिनबाट सिक्न पर्ने कुरा हरु धेरै छ । बिरोध जनाउन र सम्बन्धित निकायमा साँच्चै दबाब दिन नेपाल बन्द गर्ने अनि तोडफोड गर्नु पनि सामाजिक न्याय र परिवर्तनकालागि हिंसाको बाटोको प्रयोग नै गरीएको हो । आजको दिनले आफ्ना आवाज र मुद्दाहरुलाई अनुहार दिनका लागि अहिंसात्मक बाटो रोज्न आव्हान गर्दछ ।

केही वर्षयता नेपालमा बिशेषतः काठमाडौमा माईतीघर मण्डलाले अहिंसात्मक आन्दोलन र आवाजहरु देखाउन प्रदर्शन र प्लेकार्डहरु देखाउने आधार पाएको छ । अहिंसात्मक आन्दोलन र अभियानहरु सुन्ने निकायले पनि संशेदनशीलता सहित सुनिदिन र सम्बोधन गरिदिन जरुरी छ, हिंसा कहिले पनि अन्तिम विकल्प हुनुहुँदैन्, हिंसा रोक्दै अहिंसा नै निर्विकल्प तथ्य हो ।

संसारको छाना सगरमाथा हाम्रै माटोमा अटल उभिरखेको छ, सगरमाथाको टुप्पोदेखि महोत्तरी जिल्लाको मुसहरनियासम्म, मेचीदेखि महाकालीको छालसम्म अहिंसाका सन्देशहरुको विजारोपण गर्न जरुरी छ र यहि शान्तिको अंकुरणलाई विश्वसामु पुर्याउन पनि जरुरी छ । चाहे गीता होस् या कुरान, चाहे वाइवल होस या त्रिपिटक या अन्य कुनैपनि धार्मिक ग्रन्थ हुन, हिंसाले कसैको भलो गर्देन भनेर उल्लेख गरीएको छ । अब बेला भएको छ मुस्कानको बाटो हिंड्ने, 'अहिंसा परमो धरम' अर्थात हिंसा नगर्नुनै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो, मुस्कुराउन नछोडनुहोला, हिंसात्मक भावहरुलाई मनबाट हटाउनुहोला । निडर भएर हिंसाका विरुद्ध बोल्न पनि नडराउनुहोला है । जय होस सबैको, सबैको मङ्गल होस 

----
विश्व बसोवास दिवस

हरेक वर्षको अक्टोबर महिनाको प्रथम सोमवारलाई संयूक्त राष्ट्र संघले सन् १९८६ देखि नै विश्व बसोवास दिवसका रुपमा मनाउँदै आएको छ । घरजग्गा कारोवार अर्थात रियल स्टेट, शहरीकरण अनि सरकारलाई पनि सही बसोवास अनि व्यबस्थित शहरीकरणको अवधारणा र कानुनहरु जताउन आजको दिन महत्वपूर्ण मानिन्छ । आजको दिनले विश्वका सबै जनाको पर्याप्त र सही बसोवासको अधिकारलाई पनि प्रतिबिम्बीत गर्दछ ।

यस बर्षको नारा, "बसोवासको नीतिः सर्वसुलभ घरहरु" भन्ने रहेको छ । घर मान्छेको आधारभूत आवश्यक्ता हो, घर भन्ने बित्तिकै आफ्नै छाना या माटो भन्ने बुझाई हाम्रो समाजमा रहको भए ता पनि सामान्यतया बस्न, जीवन धान्न र टाउको लुकाउन मिल्ने सानो तिनो या ठूलो जस्तै भएपनि आफ्नो ठाँउलाई घर भनिन्छ ।

कन्डोमेनियम या अर्पाटमेन्टका रुपमा विदेश अनि नेपालमै पनि अब केवल तल्लाहरु मात्रै घरका रुपमा बेचिन थालिएको छ ।

कसैको गुजारा फुसको छानामा अनि कसैको सैयौं तल्ला माथिको भवनमा भनें कोही पूलमुनीको ओभानो ठाँउमा पनि आफ्नो घर मानेर बसेका छन् । घरको यही मोह अनि आवश्यक्तालाई साकार गर्दै बिभिन्न रियल स्टेट कम्पनी अनि बित्तिय संस्थाहरुले घर कर्जा, जग्गा व्यापार अनि छतहरुको बाँडफाँड गरेका छन् । यसै क्रममा जमिन, पुल, पुलेसा, पौवा पोखरी, मन्दिर अनि धरोहरहरु भत्काएर अनि डाँडा नै सम्याएर पनि शहर बसाइएको छ । शहरीकरण अनि बसोवासको यस्तो चरम व्यवसायीकताविरुद्ध आज आवाज उठाइन्छ ।

समावेशी घर कर्जा अनि सुरक्षा र समानतामा आधारित बसोवासको नीति नै आजको आवश्यक्ता हो ।

ईन्धनको प्रभावकारी प्रयोग, हावाको बहाव अनि पर्यायवरण बसोवासको वकालत गर्दै आजको दिन विश्व भरि मनाइन्छ ।
नेपालमा पनि बिभिन्न नीतिहरु आएका छन्, न्यूनतम जग्गा तोकिने देखि केवल ७५ प्रतीशत कूल जमिनमा मात्र घर हुन पाउने र बाँकी ठाँउमा रुख रोप्न पर्ने प्रावधान केही शहरहरुमा लागू भइसकेको छ ।

न्यूनतम बाटोको प्रावधान अनि घर बनाएपछि समापन पत्र लिनुपर्ने प्रावधानहरुले सरकार स्वयंले सुरक्षा र बसोवासको न्यूनतम मापदण्ड कायम गर्न थालेको छ ।

एउटा छतमुनी आफ्नो व्यक्तिगत र पारिवारीक समय गुजार्ने सुरक्षापूर्ण र समानता उन्मुख घर सबैले बनाउन पाउन, उचित बसोवास हामीसबैको अधिकार हो, विश्व बसोवास दिवसको शुभकामना !

----
हाम्रो पात्रोकालागि सुयोग ढकाल

Downloads


Contact

Buddhanagar-10, Kathmandu (Nepal)
Tel: +977 2298599
Email: [email protected]

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 103.88
  • 104.48
  • European euro
  • 122.46
  • 123.17
  • UK pound sterling
  • 137.67
  • 138.46
  • Swiss franc
  • 104.94
  • 105.55
  • Australian dollar
  • 78.52
  • 78.97
  • Canadian dollar
  • 81.25
  • 81.72
  • Singapore dollar
  • 76.63
  • 77.07
  • Japanese yen (10)
  • 9.26
  • 9.32
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15.66
  • 15.75
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.7
  • 27.86
  • Qatari riyal
  • 28.53
  • 28.69
  • Thai baht
  • 3.17
  • 3.19
  • UAE Dirham
  • 28.28
  • 28.44
  • Malaysian ringgit
  • 25.03
  • 25.18
  • Korean Won (100)
  • 9.47
  • 9.53
  • Swedish Krone
  • 12.31
  • 12.38
  • Danish Krone
  • 16.46
  • 16.55

Hamro Team

सम्पादक

सुदिना गौतम

व्यवस्थापक

सन्तोष कुमार देवकोटा

लेखक

सुयोग ढकाल

फोटो पत्रकार

आनन्द कुमार महर्जन

कला पत्रकार

मन्दिप गौतम