ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

इन्दिरा एकादशी



पञ्चाङ्गको एघारौं तिथिलाई एकादशी भनिन्छ । पूर्णिमापछि र औंसीपछि एकादशी महिनाको दुई पटक आउँछ । पूर्णिमा पछिको एकादशीलाई कृष्ण पक्ष एकादशी र औंसीपछिको एकादशीलाई शुक्ल पक्ष एकादशी भनिन्छ । असोज कृष्णपक्षमा पर्ने एकादशीलाई इन्दिरा एकादशी भनिन्छ । इन्दिरा एकादशीका दिन विष्णुरुप शालिग्रामलाई पञ्चामृतले स्थान गराई पूजा गरी ब्रत बस्नेचलन रहेको छ । इन्दिरा एकादशीको ब्रत लिनाले समस्त पापहरुको नष्ट हुने विश्वासरहेको छ । हिन्दूपरम्परा अनुसार सोह्रश्राद्ध भित्रको एकादशी भएकाले इन्दिरा एकादशी ब्रत लिंदा समस्त पित्रीहरुको नर्कबाट उद्दार हुन्छ । इन्दिरा एकादशीको कथा सुन्नाले यज्ञादि फल मिले सरह हुनेछ । 

पौराणिक कथन अनुसार सत्ययुगमा महिष्मति शहरमा इन्द्रसेन नामक एक प्रतापी राजाको राज्य थियो । ति राजा पुत्रपुत्री सहित धनसम्पतिले भरिपूर्ण र शत्रुहरुसंगअपराजित थिए । एकदिन इन्द्रसेन राजाको राज्यसभा चलिरहेको समयमा महर्षि नारद ऋषिकोआगमन भयो । नारदको आउनु भएपछि इन्द्रसेनले खुसी हुँदै आसन गराए । नारद पनि इन्द्रसेनको भक्तिले प्रसन्न भए । नारदले आफुले एकदिन यमलोक पुगेका बेला यमराजको राज्य सभामा इन्द्रसेनका पितालाई भेटेको र उनैको सन्देश लिएर आएको बताएपछि धर्म, ज्ञान र दानले भरिपूर्ण आफ्ना पिता स्वर्गलोकको साटो कसरी यमलोकमा पुगे भनेर प्रतापी राजा इन्द्रसेन आश्चर्चचकित भए । नारदले त्यसको सविस्तार बताईदिए । इन्द्रसेनका पिताले पितृपक्षको इन्दिरा एकादशीको ब्रतलाई पुरा गर्न नसकि बिचैमा छाडेकाकारण यमलोकको बास भएको नारदले बताईदिए । नारदले महिष्पतिका राजा इन्द्रसेनलाई इन्दिरा एकादशीको ब्रत निष्ठापूर्वक सम्पन्न गरे पिताको पाप नष्ट भई स्वर्गप्रस्थान हुने बताईदिए । नारद ऋषिले त्यति बताईदिएपछि सोहि अनुसार इन्द्रसेनले  आश्विन कृष्णपक्षको इन्दिरा एकादशीको ब्रत बसी ब्रतको समापनमा ब्राम्हण पुरोहितहरुलाई बोलाई भोजन गराएर आफ्ना पितृको पाप हरण गरिदिए र स्वयंपनि पितृ धर्म प्राप्त गरि सुखशान्तिले राज्यचलाउन समक्ष भए ।यहि मान्यता अनुसार नै यस एकादशीकोब्रतपछि अहिले पनि ब्राम्हणहरुलाई भोजन गराउने चलन रहेको छ । कतिपय समुदायमा भने यस एकादशीका दिन धूप दिप सहितबिष्णु भगवानको पूजा गरी गाईलाई फल आदि खुवाउँदछन्। इन्दिरा एकादशीको ब्रतका दिन नसुति ब्रत बस्नुपर्ने मान्यता रहेको छ । त्यहि भएर मानिसहरु एकादशी ब्रतपछि दिनभर भजन किर्तन गरेर दिन विताउँछन् । 

विश्व हुलाक दिवस 

विश्व हुलाक संघको स्थापना भएको दिन अक्टोबर ९लाई स्मरण गर्दै आज संसारभर हुलाक दिवस मनाईदैछ । हुलाक सेवालाई स्तरीय र सुदृढबनाउने उदेश्यका साथ सन् १८७४ मा विश्व हुलाक संघको स्थापना भएको थियो । यसदिवसलाई संयुक्त राष्ट्रसंघले समेत विशेष दिनका रुपमा स्विकार गरेको छ । नेपालले भने सन् १९५६ जुलाई ११ मा विश्व हुलाक संघकोसदस्यता लिएको हो । हुलाक दिवसका अवसरमा सूचना तथा संचार मन्त्रालय सहित सूचनाअधिकारको क्षेत्रमा कार्यरत संघसंस्थाहरुले विभिन्न कार्यक्रम गर्दै आएकाछन् ।नेपालमा १० बर्ष अघिसम्म पनि संचार सम्पर्कका लागि हुलाक सेवाको सवैभन्दा ठुलोयोगदान रहेको थियो । तर अत्याधुनिक सूचना प्रविधिको विकासले अहिले आएर हुलाक सेवानगन्य रुपमा मात्रै प्रयोग हुन थालेको देखिन्छ । पहिले हुलाकीहरु घरघर चिठीपुर्याउन जान्थे भने अहिले इमेल इन्टरनेटबाट खबरहरु आदान प्रदान भईरहेको छ ।हुलाकबाट व्यक्तिगत चिठी तथा सूचनाहरु आदान प्रदान हुनै छाडेको छ । हुलाक सेवाको छुट्टै रविशेष महत्व भएपनि यो सेवालाई व्यवस्थित र प्रतिस्पर्धी बनाउन भने सरकारले स्पष्टनीति बनाउन सकेको छैन । नेपालमा सरकारी कर्मचारीहरुका लागि छुट्टै हुलाक सेवा समुहरहेको थियो । तर अहिले यो सेवा समुह नै खारेज भईसकेको छ । कर्मचारीहरु हुलाककार्यालयमा सरुवा भएर सेवा गर्न समेत हिचकिचाउने परिस्थिति बनेको देखिन्छ । रेकर्डप्रमाणित भएर जाने भएकोले चिठी कम भए पनि हुलाकको महत्व भने घटेको छैन । तर अदालतबाटजाने चिठीहरु समेत म्याद गुजि्रसकेपछि सम्बन्धित प्रापककहाँ पुग्ने गरेको गुनासोआउन थालेको छ ।नेपालमा सन् १८७८ माऔपचारिक रूपमै काठमाडौमा ‘हुलाक घर' शुरु भएको हो । स्थापनाको तीनवर्षमा देशका ४३ ठाउँमा विस्तार गरियो । काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै २० वटा हुलाकसञ्चालन छन् भने पाँचवटा क्षेत्रीय हुलाक निर्देशनालय, ७० जिल्लामाजिल्ला हुलाक कार्यालय, आठसय ४२ वटा इलाका हुलाक र तीन हजार७४ अतिरिक्त हुलाक कार्यालय रहेकाछन् । हुलाक सेवा व्यापारिक प्रयोजनका लागि नभईसेवामूलक काम गर्ने निकाय हो । विभिन्न अप्ठ्यारो र भौगोलिक जटिलताका बेला न्यूनस्रोत साधनमा सवैभन्दा भरपर्दो रुपमा सूचना आदान गर्न सफल नेपालको हुलाक सेवाकोविकासका लागि आगामी समयलाई अवसरका रुपमा देख्नु उचित हुन्छ ।



Downloads


Contact

Buddhanagar-10, Kathmandu (Nepal)
Tel: +977 2298599
Email: [email protected]

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 111.6
  • 112.2
  • European euro
  • 126.93
  • 127.62
  • UK pound sterling
  • 142.24
  • 143
  • Swiss franc
  • 112.19
  • 112.8
  • Australian dollar
  • 81.13
  • 81.56
  • Canadian dollar
  • 84.79
  • 85.25
  • Singapore dollar
  • 81.05
  • 81.49
  • Japanese yen (10)
  • 10.11
  • 10.17
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 16.21
  • 16.3
  • Saudi Arabian riyal
  • 29.76
  • 29.92
  • Qatari riyal
  • 30.65
  • 30.82
  • Thai baht
  • 3.34
  • 3.36
  • UAE Dirham
  • 30.38
  • 30.55
  • Malaysian ringgit
  • 27.27
  • 27.42
  • Korean Won (100)
  • 9.82
  • 9.88
  • Swedish Krone
  • 12.19
  • 12.25
  • Danish Krone
  • 17.03
  • 17.12

Hamro Team

सम्पादक

सुदिना गौतम

व्यवस्थापक

सन्तोष कुमार देवकोटा

लेखक

सुयोग ढकाल

फोटो पत्रकार

आनन्द कुमार महर्जन

कला पत्रकार

मन्दिप गौतम