Get hamro Patro on the go

Try our free app loved by more than 1,000,000 users


ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

जैविक विविधता दिवस



आज मे २२ अर्थात अन्तर्राष्ट्रियजैविक विविधता दिवस- नेपालमा पनि विभिन्न कार्यक्रमका साथ मनाइदैछ । जैविकविविधताको महत्वलाई दर्शाउन यो दिवस विश्वभर मनाइन्छ । सन् १९९२ मे २२ माब्राजिलको रियो दि जेनेरियोमा सम्पन्न पृथ्वी शिखर सम्मेलनले जैविक विविधतामहासन्धी अगाडि बढाउने निर्णय गर्यो । त्यसपछि सन् १९९४ देखि मे २२ का दिन जैविकविविधता दिवस मनाउने अभ्यास थालियो । जेनेरियो सम्मेलनको निर्णयलाई सन् २०००डिसेम्बर २२ मा बसेको संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभा बैठकको निर्णय नम्बर ५५/२०१ लेथप अंगिकार गर्यो र प्रत्येक वर्ष २२ मे लाई अन्तर्राष्ट्रिय जैविक विविधता दिवसकारुपमा मनाउने घोषणा भयो । त्यसयता हरेक बर्ष मे २२ का दिन विश्वभर जैविक विविधतादिवस मनाइदै आएको हो । 

राष्ट्रसंघले यस वर्षका लागि 'MainstreamingBiodiversity; Sustaining People and their Livelihoods' भन्ने नारा तय गरेको छ । यस नाराले जैविक विविधताको महत्वलाईजनजिविकाको दिगोपनासँग गाँसेको छ । जैविक विविधता दिवसका अवसरमा नेपाल सरकार वनतथा भू-संरक्षण मन्त्रालय अन्तरगतका सवै निकायहरु, वन तथा वातावरण र संरक्षणका क्षेत्रमा क्रियाशिल गैरसरकारीसंघसंस्थाहरु समेतको सहभागीतामा चेतनामूलक कार्यक्रमहरु आयोजना गरिदैछ ।प्रभातफेरी, र्याली तथा प्रतियोगितात्मकगतिविधिहरु पनि गरिन्छ । वृक्षारोपण लगायतका संरक्षण अभियानहरु संचालन गरिन्छ ।

जैविक विविधता जीवनको आधार हो ।यो पर्यावरणबाट उपलब्ध आधारभूत सुविधा हो । जैविक विविधता विना कृषि प्रणाली, वन तथा वातावरण र पर्यटन पुर्णअसम्भव छ । नेपाल प्राकृतिक तथा जैविक सम्पदाहरुमा विविधता भएको देश हो । यहाँवन्यजन्तु र वनस्पतिको विविधता रहेको छ । नेपालको ३९ दशमलव ६ प्रतिशत वन क्षेत्र, २३ दशमलव २३ प्रतिशत संरक्षित क्षेत्र, जलाधार तथा हिमालहरु जैविकविविधताका आधार हुन् । हाल एकसय १२ वटा वन पारिस्थितिक प्रणाली (इकोसिस्टम), चार संरक्षण इकोसिस्टम, एक जलप्रणाली र एक हिमताल चट्टानप्रणाली गरी एकसय १८ वटा इकोसिस्टमहरु विद्यमान छन् । यि पारिस्थितिक प्रणालीहरुमध्ये ८० भन्दा बढी प्रकारका प्रणालीहरुलाई संरक्षित क्षेत्रले समेटेको छ ।नेपालमा रहेका विभिन्न वनस्पति र वन्यजन्तुहरुको भू–दृश्य संरक्षण तथाव्यवस्थापनका लागि १० वटा राष्ट्रिय निकुन्ज, ३ वटा वन्यजन्तु आरक्ष, एकवटा शिकार आरक्ष, ६ वटा संरक्षण क्षेत्र तथा १२ वटा मध्यवर्ती क्षेत्र रहेकाछन् ।यहाँ २० वटा संरक्षित क्षेत्रहरु छन् । हिमाली तथा उच्च पहाडी जलाधारदेखि तराईकामैदानहरु संरक्षित क्षेत्रमा पर्दछन् । संरक्षित क्षेत्रको क्षेत्रफलका आधारमानेपालले सन् २०१० देखि २०२० सम्मका लागि घोषित जैविक विविधता महासन्धि अनुसारकोजैविक विविधता दशकको लक्ष्य पहिल्यै पुरा गरेको हो । २०७२ साल सम्मको विवरण अनुसारसंरक्षित क्षेत्रहरुले नेपालको कुल क्षेत्रफलको २३ दशमलव ३१ प्रतिशत भूभाग चर्चेकोछ । यो प्रगतियोग्य र स्वागतयोग्य विषय हो । यसबाट नेपालले दक्षिण एशियामैप्राकृतिक तथा जैविक विविधता संरक्षणका क्षेत्रमा विशिष्ट स्थान हाँसिल गरेकोस्पष्ट हुन्छ ।

जैविक भन्नाले जिवहरु सम्बन्धिभन्ने हुन्छ । यसमा प्राणी तथा वनस्पति दुवै पर्दछन् । विविधता शब्दले भिन्नता, फरकपना वा प्रचुरता समेत जनाउँदछ। समग्र जैविक विविधताले विशेषगरी भूमि र त्यहाँको पानीमा अवस्थित सवै प्रकारकाप्राणी र वनस्पतिहरु बिचको अन्तरसम्बन्धित फरकपना दर्शाउँदछ । वातावरण संरक्षण ऐन२०५३ अनुसार जैविक विविधता भन्नाले पारिस्थितिक प्रणाली, प्रजातिय प्रणाली र वंशाणुगतप्रणालीको विविधता भन्ने बुझिन्छ । जैविक विविधतालाई प्रकृतिको विविधता पनि भनिन्छ। यो शब्द पहिलो पटक सन् १९८० को दशकमा प्रयोग भएको भनिएको छ ।

जैविक विविधताको दृष्टिकोणलेनेपाल विश्वको २५औं स्थानमा छ । यहाँ छोटो दुरिमा धेरै भौगोलिक संरचना, भिन्नभिन्न मौसम एवं भीर, पहरा, गल्छी र उपत्यकाहरु छन् । पहाड रहिमाली क्षेत्रमा उत्तर-दक्षिण दुवैतिर फर्केका भित्ता पाखाहरूका कारण एकातिर घामलाग्ने र अर्कोतिर ओसिलो हुन्छ । यसले सानो क्षेत्रफलको वातावरणमा समेत विविधताल्याइदिन्छ । नेपालमा समुन्द्र सतहदेखिको न्युनतम उचाई ६० मिटरको केचना र अधिकतमउचाई ८,८४८ मिटरको हिमखण्‍ड छ । नेपालमा२ सय ७ प्रजातिका स्तनधारी, ८ सय ६७ प्रजातिका चरा, ४३ प्रजातिका उभयचर, १ सय प्रजातिका सरिसृप र १ सय ८५प्रजातिका माछा, ६ सय ५३ जातका पुतली, ३ हजार ९ सय ६६ भन्दा बढि रातिउडने पुतली, ५ हजार बढी कीरा, २ सय प्रजातिका माकुरा र ६ हजारबढि फुल फुल्ने वनस्पति, ४ सय ७१ प्रजातिका झ्याउ, १ हजार ८ सय २२ प्रजातिका ढुँसी र३ सय ८३ प्रजातिका उन्यूहरू रहेको तथ्य छ । वनस्पतिमा गुराँस प्रजातिको सङ्ख्या नै३० वटा भन्दा बढि छ । सुनगाभा/सुनाखरी परिवारका ३ सय ६३ भन्दा बढि प्रजाति छन् ।सम्पूर्ण युरोपको भू-भागमा भन्दा नेपालमा धेरै प्रजातिका चराहरू पाइन्छन् ।पुतलीको सबैभन्दा धेरै प्रजाति नेपालमै पाइन्छ । नेपालमा ५ सयभन्दा बढि प्रजातिकाअन्नबाली खानयोग्य छन् । त्यसमध्ये २ सय प्रजातीको खेति गरिन्छ । ब्राजिलपछि धेरैजैविक विविधता भएको देश नेपाल हो ।

- हाम्रो पात्रोको लागि बाबुरामभण्डारीले तयार पार्नु भएको



Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 102.3
  • 102.9
  • European euro
  • 111.44
  • 112.09
  • UK pound sterling
  • 131.93
  • 132.7
  • Swiss franc
  • 102.96
  • 103.56
  • Australian dollar
  • 76.46
  • 76.91
  • Canadian dollar
  • 75.34
  • 75.78
  • Singapore dollar
  • 73.25
  • 73.68
  • Japanese yen (10)
  • 9.19
  • 9.24
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 14.84
  • 14.93
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.28
  • 27.44
  • Qatari riyal
  • 28.09
  • 28.26
  • Thai baht
  • 2.96
  • 2.97
  • UAE Dirham
  • 27.85
  • 28.02
  • Malaysian ringgit
  • 23.54
  • 23.67
  • Korean Won (100)
  • 9.02
  • 9.07
  • Swedish Krone
  • 11.57
  • 11.64
  • Danish Krone
  • 14.98
  • 15.07