ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

कोजाग्रत पूर्णिमा




अर्कोतर्फ कोजाग्रत पूर्णिमालाई दशैंको अन्त्य र तिहारको प्रारम्भिक अागमनयूक्त शङ्केतका रुपमा समेत लिइन्छ । यस दिन टिका लगाउने कार्य प्राथमिकतामा नपरेपनि छुटफुट टाढाका अागन्तुक अाफन्त तथा प्रियजनहरूले भने यसदिन मान्यजनकोमा भेला भएर भवानीको समापन प्रसादका रुपमा टिका र जमरा लगाएर बडा दशैंको विदार्इ गर्ने गर्दछन् ।


कोजाग्रत पूर्णिमा - बडा दशैंको अन्तिम् दिन आजबाट दशैंको औपचारीक समापनको दिन

आजबाट दशैंको औपचारीक अन्त्य भयो है! दशैंको प्रतिपदाबाट आज पूर्णिमासम्मको १५ दिनलाई दुर्गापक्ष पनि भनिन्छ । दुर्गापक्षको समापनसंगै दशैं अब अर्को वर्ष थप खुशीयाली, थप राैनकता, थप एकता र साैहर्दताको नयाँ अायाम लिएर अाउनेछ । आज आकाशमा राती पूर्णचन्द्र उदाएसंगै काठमाडौको स्वयम्भ्यू लगायतका महाचैत्यहरुमा राती महादीपज्योती प्रज्जवलित गरिनेछ । प्रतिपदाको दिन घटस्थापनामा जम्मा गरेको माटाहरु र उमारेका जमराहरुलाई विधीपूर्वक कुनै नदी या जलाशयमा सेलाउने कार्य गर्ने गरिन्छ । आजको दिनको अर्को महत्व भनेको धनधान्यकी देवी माता लक्ष्मी राती पृथ्वीलोकमा भ्रमणकालागि आउने अनि जो-जसले राती नसुतेर माता लक्ष्मीको भजन र भक्ति गरेर बसेका छन् उनिहरुलाई धनधान्ययूक्त कृपा दिने जनविश्वास पनि रहिअाएको छ ।

अर्कोतर्फ कोजाग्रत पूर्णिमालाई दशैंको अन्त्य र तिहारको प्रारम्भिक अागमनयूक्त शङ्केतका रुपमा समेत लिइन्छ । यस दिन टिका लगाउने कार्य प्राथमिकतामा नपरेपनि छुटफुट टाढाका अागन्तुक अाफन्त तथा प्रियजनहरूले भने यसदिन मान्यजनकोमा भेला भएर भवानीको समापन प्रसादका रुपमा टिका र जमरा लगाएर बडा दशैंको विदार्इ गर्ने गर्दछन् ।

कोजाग्रत पूर्णिमापछि सुरिलो बाँसलाई काटेर त्यस्को टुप्पामा रंगीन कागजको सानो दियोको घर बनार्इ त्यसमा हरेक साँझ कार्तिक शुक्ल पूर्णिमाको दिनसम्म आकाशे बत्ति बाल्ने चलन पनि रहिअाएको छ । खुल्ला निलो आकाशमा ओर्लदैं गरेको चन्द्रमा अनि बाँसको टुप्पामा बलेको आकाशे बत्ति एकदमै आकर्षक दृश्य हुनेगर्दछ ।

तराइतिर भने आजको दिन कौडा खेल्ने चलन छ । कौडा सेतो रंगको सानो शंख प्रजातिको खोल हो जसबाट एक प्रकारको खेल खेल्ने गरिन्छ । विभिन्न साना साना कौडाहरुलाई हातले खालमा छरिन्छ र यसरी छर्नुअघि कतिवटा कौडाहरु घोप्टो अथवा उत्तानो पर्नेछ भन्ने सम्भावित अनुमान गर्दै बाजि थाप्ने गरिन्छ ।

यो खेल तराइका अधिकांश गाँउहरुमा ठूलो स्वरले "माररा~~" भन्दै कराउँदै रातभरि जाग्राम बसेर खेल्ने गरिन्छ । यसैवर्ष विवाह भएका नवदम्पतीहरुलाई भने बेहुलाको घरमा बेहूली घरका तर्फबाट मिठा पारम्परीक ब्यञ्जनहरु पठाउने गरिन्छ । यस्ता ब्यञ्जनहरुमा मिठाई, भोजन, दही लगायतका परिकारहरुसंगै बेहूली गाउँको विशेष पान पनि समावेश गरिएको हुन्छ । यी ब्यञ्जनहरूको स्वाद र परिकारलाई प्रत्यक्षरुपमा बेहुली पक्षको सत्कार र श्रद्धासँग जोडिन्छ । पहिले पहिले यस्ता परिकारहरु लग्दा गम्छामा राखेको दहि लैजाने चलन भएको बुढापाकाहरु सम्झन्छन् । दूधलाई धेरै समय तताएर जमाउँदा तयार हुने दही यति बाक्लो हुन्थ्यो कि सुति कपडाको गम्छामा पनि न चुहिएर अडिन्थ्यो अरे ! यसरी दिदि वहिनीका घरमा सनेस (कोसेली) पुर्याउन गएका दाजुभाई अर्थात साला, जेठान र भिनाजु, ज्वाँईबिचमा समेत कौडा खेल्ने चलन पनि छ । 

अनि कस्तो भयो त यस पटकको दशैं? पक्कै पनि रमाइलो भयो होला ! हामीमध्ये धेरैजना पुनः एकपटक जीवनयापनका नियमीत कार्यमा फर्किसक्यौं होला ! घरको सुखद यात्रा र भेटघाटका रमाइला क्षणलार्इ सम्झनाको कोशेली बनाउँदै अा-अाफ्नो पढाई, काम या ब्यवसायीक जिम्मेवारीमा थप उर्जाका साथ जुट्दै गर्नुस्, अघि बढ्दै गर्नुस् । दशैं सक्कियो भनेर केटाकेटीहरुमा खिन्नता आएको हुन सक्छ, या दशैंमा यत्ति दक्षिणा कमाए भन्ने हिसाबकिताब केटाकेटीले खोज्न सक्लान ! उनरूका प्रस्नको जवाफ दिन तयार रहनुहोला । जे होस चाडवाडका यी दिनहरु मादक छन्, चिसोसँगै राती शीत पनि पर्न थालेको छ, अर्थात् मनशूनले पनि देशबाट विदा लिएर गइसकेको छ र कठ्यांग्रिदो जाडो ल्याउन बद्लिंदो माैसम सक्रिय छ । अबको चिसोलाई कम नआँकौ, विशेषतः केटाकेटी, बुढापाका, सुत्केरीहरूको स्याहारमा विशेष ध्यान दिअाैं । न्यानो शुभकामना ।

हाम्रो पात्रोको चाड विशेष अडियो सामाग्रीहरू हजुरहरूलार्इ कस्तो लाग्यो ? नेपाली संस्कार, परम्परा र चाडबाड केन्द्रित जानकारीमूलक सामाग्री यहाँहरूसमक्ष हामी निरन्तर ल्याइरहनेछाैं । प्रतिकृयाकालागि [email protected] अथवा यसै पानामा रहेको फेसबुक कमेन्टमा गएर सल्लाह सुझाव वा हाैसला लेख्न सक्नुहुनेछ । धन्यवाद



Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 103.13
  • 103.73
  • European euro
  • 115.58
  • 116.25
  • UK pound sterling
  • 134.44
  • 135.22
  • Swiss franc
  • 106.06
  • 106.68
  • Australian dollar
  • 76.95
  • 77.4
  • Canadian dollar
  • 76.31
  • 76.76
  • Singapore dollar
  • 74.38
  • 74.82
  • Japanese yen (10)
  • 9.27
  • 9.32
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 14.98
  • 15.07
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.5
  • 27.66
  • Qatari riyal
  • 28.32
  • 28.49
  • Thai baht
  • 3
  • 3.02
  • UAE Dirham
  • 28.08
  • 28.24
  • Malaysian ringgit
  • 23.86
  • 24
  • Korean Won (100)
  • 9.23
  • 9.28
  • Swedish Krone
  • 11.82
  • 11.89
  • Danish Krone
  • 15.53
  • 15.62