ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

मीन संक्रान्ति


मीन संक्रान्ति विशेष अडियो सामाग्री

वि. सं २०७४ चैत्र १ गते
सन् २०१८ मार्च १५ तारिख

चैत मासे खडेरीमा डढेलोले बनै खायो 

चैत को हुरि जस्तो वतासको पात जस्तो
चैतला पूर्णेला मेलारी 


यी यस्ता विभिन्न भाषाहरु लगायत नेपाली भाषामा चैत अनि यसको सुख्खापनका वारेमा कालजयी गीतहरु श्रृजना गरिएका छन् । आजको दिनवाट चैत लाग्दैछ, हुरि अनि खडेरीको यो महिनालाई रचयताहरुले मिठो वियोग अनि श्रृगांर रस वाहिरको ख्याख्या परिधीमा राखेका भएता पनि प्रेमालाप अनि सुमधुर मिलनकालागी यो महिना उत्तिकै यादगार छ । 

भर्खर होलीको रगंहरुले रंगिन भएपछीको यो महिनाको सबैलाई शुभकामना छ । चैतको हुरिमा वतासमा पातहरु  उडि उडि आँगन अनि बलेसीमा दगुर्छन, त्यसै गरि यो महिनामा मन पनि चलचल हुन्छ । सग्लै एउटा वर्षका ११ महिना बाँचेर आईसकियो, सुख्ख दुख्ख त जिवनका पाटा न भए, साथ सहयोग, सदभाव, विर्सना अनि तिर्सना सँगाल्दै हामी आज यो मीन सक्रान्तीको सघाँरमा आईपुग्यौ है ।

महिनाको प्रथम दिनलाई सक्रान्तीका रुपमा मनाउने कुरा त हामी सबैलाई थाहा नै छ, आज पनि विभिन्न तिर्थस्थल अनि देवालय लगायत पवित्र नदि तलाऊ आदिमा सूयौदय अगावै स्नान गरेर आँउदो महिना शुभ रहोस भनि याचना गरिन्छ । विशुद्ध सस्कृत अर्थ हेर्ने हो भने सक्रान्ती भन्नाले परिवर्तन या परिवर्तनकारी समय भन्ने जनाँउदछ, उपसर्ग र प्रत्तय विभाजन गरेर हेर्ने हो भने सम र क्रान्ती मिलेर यो सक्रान्ती शब्द बनेको छ जस्को अर्थ पवित्र या धार्मीक परिवर्तन हो । यस अर्थमा हरेक महिनालाई परिवर्तनको घोतकका रुपमा लिईन्छ र वर्षभरिका हरेक सक्रान्तीमा परिवर्तन हुँन्छ । महिना सँगै मौसम, पहिरन, सोच अनि आहार विहारमा पनि परिवर्तन आउने पक्का छ । यसपाला पनि क्रमश परिवर्तन भयो, जाडो अब सकिन थाल्यो अनि न्यानो र गर्मीको प्रवेश भयो । त्यसैकारणले त अब जाडोका लुगाहरुलाई धोईधाई गरेर थन्काउने दिन पनि आए त , कि कसो ?

आजको दिन सूर्य कुम्भ या त मेष राशीवाट मीन राशीमा प्रवेश गर्दछ । हरेक महिनाको शुरुवात सूर्यलाई पूजन गरेर मात्र गर्ने चलन ले यो संसारमा सूर्यको महत्व माथी प्रकाश पार्दछ । आखिर यस ग्रहका सम्पूर्ण तत्वहरुका श्रोत सूर्य नै त हुन् । तसर्थ सूर्यवाट जिवनमा सकारात्मक प्रभाव अनि आशाकम सञ्चारका लागी आज सबैजनाले आशिष अनि सदभावको अपेक्षा राख्दछन् । दिनदुखीलाई सहयोग अनि दान दक्षिणा गर्ने चलन पनि आज छ । 

चैतलाई मेला को महिनाका रुपमा पनि लिईन्छ, चैत वाट शुरु भएको मेलालाग्ने लहर बैशाख जेष्ठ हुँदै लगभग वर्षै भरि लाग्दछ । भर्खर काटिएका गहुँका खेतमा वाँकी गहुँका छ्वालीहरु माथी मेला लाग्दछन् । विभिन्न परिकार जस्तै पकौडा, जिलेबी अनि खेलहरु जस्तै कौडा, लगुंरवूर्जा, रिंग, पिगं अनि चिठ्ठाहरुको मौसम पनि हो यो चैत । 

सुख्खायाम भएकाले यो महिना अलिक धेरै ख्याल राख्न जरुरी छ, चैत डढेलोको महिना पनि हो अनि हामीले आगो लाग्ने कुराहरु अनि घटनाहरुवाट सावधान रहन जरुरी छ है । खेत अनि बारीमा घाँसहरु धेरै छैनन्, वस्तुभाउलाई डालेघाँस या त परालकै सहारामा पाल्न पर्ने महिना पनि हो चैत । जे जस्तो भएपनि बसन्त क्रृतुको संगम यो महिना आफैमा रसिक अनि रोमाञ्चक छ है , चैते दशै लगायत थुप्रै अन्य दिवसहरु यस महिनाले सगाँलेर ल्याएको छ । कोईलीको कुहु कुहु सँगै यस वर्षको चैतले हामी सबैको पोल्टामा खुशी अनि प्रगतीका रगंहरु छाडेर जाने पक्का छ, कि कसो ?

जय होस् । 

विश्व उपभोक्ता दिवस


हरेक मान्छे उपभोक्ता हो, क्रय अनि विक्रय मानव सभ्यताका अपरिहार्य कारोबारहरु हुन् । परापूर्व कालदेखि नै हामीले क्रय विक्रय अनि वस्तु तथा सामानहरुको उपभोग गर्दै आएका छाँै । प्रकृति हाम्रो सबैभन्दा ठुलो उपभोग हो, श्वास फेर्ने हावा, पिउने पानी, अनि आकाश, न्यानो घाम, चिसो वतास, मौसमको माधुर्यता आदि सबैभन्दा ठुलो उपभोगका कुराहरु हुन् जुन बिना हाम्रो मानव अस्तित्वको अर्थ छैन र यस्ता प्राकृतिक उपभोगका लागि मानव धेरै हदसम्म स्वतन्त्र र निशुल्क उपभोत्ता हो । 

तर बजारमा पाइने विभिन्न वस्तु तथा सेवाहरुको क्रय अनि विक्रयसँगै उपभोक्ताका अधिकारका मुद्दा अनि तथ्यहरु आँउदछन् । यिनै उपभोक्ताका अधिकार का लागि पैरवी गर्नका लागी हरेक वर्षको १५ मार्चमा संसारभरिका देश, देशवासी अनि उपभोक्ताहरुले उपभोक्ता अधिकार दिवस मनाउने गर्दछन् । यस दिनले सन् १९६२ मा अमेरीकि राष्ट्रपति जोन एफ केनेडीले प्रथम पल्ट उपभोक्ता अधिकारका अवधारणा ल्याएको दिनको संझना गर्दछ ।
सुरुवात कालमा खोलाको किनारमा लाग्ने बजारहरुमा मान्छेहरुले सामान अनि सेवाहरुसँग सामान अनि सेवाहरु साटासाट गर्दथे, मकै भएकाले कोदो अनि आलु भएकाले धान साटासाट गर्दथे, भनाईको तात्पर्य यसरी वस्तु तथा सेवाको विनिमय गरिन्थ्यो जहाँ आफूसँग भएका सामानको साटो अन्य आफूसँग नभएका सामान विनिमय गरिन्थ्यो । सुस्तरी पैसा अर्थात् मुद्राको चलन आयो, अहिलेको संसार हाम्रो सामु छर्लंगै छ ।
अब त सामान किन्न बजार पनि नगईकन घरबाटै ईन्टरनेटबाट हेरेकै भरमा सजिलै मगाउन सकिन्छ । यस्ता युगान्तकारी उपभोग शैलीका परिवर्तनसँगै अवसर र चुनौती दुवै हाम्रो सामु आएको छ । यसै डिजिटल बजारको अवसर र चुनौतीलाई आत्मसाथ गर्दै यसपाला सन् २०१८ को उपभोक्ता अधिकार दिवसको नारा नै रहेको छ,Making digital marketplaces fairer.  अर्थात् डिजिटल बजारलाई थप पारदर्शी र उपभोक्ताको हित अनुरुप बनाउने ।

स्मरण रहोस् संसारका ४० प्रतिशत वासिन्दाहरु अहिले अनलाईन माध्यमहरुमा संलग्न रहेका विभिन्न विश्वव्यापी अध्यनहरुले देखाएको छ । नेपालमा भने अझै पनि भरपर्दो अनलाईन पेमेन्ट गेटवेहरु सबै समक्ष परिचित छैनन्, तर सुस्तरी अनलाईन बजार नेपालमा पनि बढ्दो क्रममा छ । ईसेवा, खल्ती लगायत अन्य थुप्रै अनलाईन पेमेन्ट प्रणालीहरु अनि विभिन्न ब्याङ्कका अनलाईन खाता संयन्त्रले सुस्तरी नेपाली बजारलाई पनि अनलाईनको संयन्त्रमा ढालिरहेको छ । अझ अहिले आएर क्रीप्टो करेन्सीका विभिन्न कोइनहरुको क्रय बिक्रयमा नेपाली लगानी पनि उत्तिकै बढ्न थालेको छ । ब्लकचेनको कार्यशीलताले समग्र विश्व डिजिटल मार्केट अघि बढिरहँदा केही राम्रा र नराम्रा पक्षहरु पनि बग्दै आएका छन् । यसवर्ष केही नेपाली ब्याङ्कका अनलाईन खाताबाट रकम चोरी भएका समाचार नेपाल भारत लगायत विश्व बजार मै निकै चर्चामा पनि रह्यो, यी सबै कुराहरु अनि छिद्रहरुको जोखिमलाई उपभोक्ता अधिकारसंग आज जोडेर कुरा गरिन्छ । अनलाईनमा चिटिक्क फोटा हालेर घरमा ल्याँउदा बेकाम्मे सामान ल्याउने संयन्त्र पनि कडाईमा पर्न जरुरी छ ।
आजको विश्व बजारमा उपभोक्ताहरु ठगिन सक्ने र अन्यायमा पर्न सक्ने प्रशस्तै खाडलहरु देखिएको छ, आजको दिन यसै विषयमा छलफल गर्दै एउटा फेयर ट्रेड अर्थात पारदर्शी व्यवसायको पैरवी गरिन्छ ।
दुधमा पानी, घ्यूमा वनस्पति घ्यू, मरिचमा मेवाका सुकेका दाना, शिक्षामा विभिन्न अवास्तविक कुराहरुका शुल्क, खानामा आकासिँदो मुल्य र झर्दो गुणस्तर, स्वास्थ्य उपचारमा अपारदर्शी मुल्यहरु लगायत अन्य चरम उपभोक्ता अधिकारका हननहरु हामीले भोगीरहेका छाँै । नेपालजस्तो विकासोन्मुख देशमा उपभोक्ता अधिकारको हरेक पटक खिल्ली उडिरहेको हुन्छ, उपभोक्ता अधिकारका त के कुरा ? पैसा तिर्छु भनेर सैयौँ घन्टा लाईनमा उभिँदा समेत इन्धन लगायत अत्यावश्यक कुराहरु नै नपाउनु हामी नेपालीको दिनचर्या नै भईसक्यो । औषधि नपाएर मृत्यु शैयाका बिरामीहरु छटपटिएका देखि स्वास्थ्यकर्मीको आन्दोलनका कारण पोलियो थोपा कार्यक्रम नै देशव्यापी रुपमा प्रभावित भएका कुराले नेपाली अवस्था छर्लंग पारेकै छ । संसार भरि तेलको भाउ स्वातै घटेका बेला पनि हामी नेपालीहरु संसारकै गरिब मुलुक मध्ये परेर पनि संसार भरि कै महँगो मुल्यमा तेल खरिद गर्दछौ त्यो पनि घन्टाँै लाईनमा बसेर, आजको दिन सरकार अनि समुदाय नेपाली उपभोक्ताको यो हविगत प्रति संवेदनशील हुन जरुरी छ ।
दुधमा भएका कोलिफर्म, पुष्टकारीका कथा, सार्वजनिक यातायातका मनपरी भाँडा, स्कुलै पच्छिको फरक चर्को शुल्क, अस्पतालका हृदय विदारक घटना अनि शुल्कका फेरिहिस्तहरुले उपभोक्ता अधिकार प्रति उदासीन नेपाली सरकार र नेपाली औसत जनमानसको कारुणीक अवस्थाको वयान गर्दछ ।
विदेश जाने नेपाली दाजुभाईहरुलाई यहाँका कम्पनीले अनि विदेश पुगेपछी पनि ठगिने हविगतका साथै दिनहुँ जसो काठका बाकसमा फर्केका निमुखा नेपालीहरुको दर्दनाक कथाले पनि वैदेशिक कामदारहरुको अधिकार र उनिहरुले एउटा वैदेशिक कामदार भएर जान चाहँदा सहजीकरणका लागि बसेका कम्पनीहरुको उनिहरु प्रतिको जवाफदेहीता र दिएको सेवाका् जिम्मेवारीपना को व्याख्या गर्दछ ।
अर्कोतर्फ हरेक विक्रेता क्रेता हो अनि हरेक क्रेता विक्रेता हो । हामीहरु कतै आफ्नो समय या सीप बेच्दछौँ भने कतै आएको रकमले वस्तु अनि सेवा क्रय गरेर क्रेता बन्न पुग्दछाँै, यो एउटा वृत हो । क्रय र विक्रय दुवैमा पारदर्शीता जरुरी छ ।
किनेको सामानको या सेवाको चित्त पर्दो मुल्य र गुणस्तर नलागे विरोध गर्न नहिचकिचाआँै, वस्तु एवं सेवा खरिद पछि बिल माग्न नभुलौँ र केही परेमा गुनासाहरु सरकारी संयन्त्र या समबन्धित जिल्ला विकास कार्यलय या खाद्य गुणस्तर कार्यलयमा गराँै । विहान उठेर दाँत मुल्ने बुरुश र पेस्ट देखि लगाएका लुगा, चढेका गाडी अनि हाल्ने इन्धनसम्म अधिकांश विदेशी उत्पादन प्रयोग गर्ने नेपाली भूमिमा स्वदेशी उत्पादन अनि व्यवसाय र उत्पादनमुखी अर्थतन्त्रको वकालत गर्दै दिघो विकासमा टेवा पुर्याउने संयन्त्रको परिकल्पना साकार होस् । हरेक उपभोक्ताहरुलाई शुभकामना अनि विक्रेता र सेवा प्रदायकलाई खबरदारी पनि ।

हाम्रो पात्रोका लागि सुयोग ढकाल 



Downloads


Contact

Buddhanagar-10, Kathmandu (Nepal)
Tel: +977 2298599
Email: [email protected]

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 117.02
  • 117.62
  • European euro
  • 135.5
  • 136.19
  • UK pound sterling
  • 154.58
  • 155.37
  • Swiss franc
  • 118.08
  • 118.69
  • Australian dollar
  • 83.44
  • 83.86
  • Canadian dollar
  • 89.95
  • 90.41
  • Singapore dollar
  • 84.98
  • 85.41
  • Japanese yen (10)
  • 10.42
  • 10.47
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 16.92
  • 17.01
  • Saudi Arabian riyal
  • 31.2
  • 31.36
  • Qatari riyal
  • 32.14
  • 32.3
  • Thai baht
  • 3.58
  • 3.59
  • UAE Dirham
  • 31.86
  • 32.02
  • Malaysian ringgit
  • 28.17
  • 28.31
  • Korean Won (100)
  • 10.34
  • 10.4
  • Swedish Krone
  • 13.07
  • 13.14
  • Danish Krone
  • 18.16
  • 18.26

Hamro Team

सम्पादक

सुदिना गौतम

व्यवस्थापक

सन्तोष कुमार देवकोटा

लेखक

सुयोग ढकाल

फोटो पत्रकार

आनन्द कुमार महर्जन

कला पत्रकार

मन्दिप गौतम