Get hamro Patro on the go

Try our free app loved by more than 1,000,000 users


ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

विश्व योग दिवस/ संगीत दिवस





विश्वयोग दिवस

चित्त र वृत्तिलाई ठीक बाटोमा डोहोर्याउने साधनका रुपमा योग शिक्षालाईस्विकार्दै आज विश्वभर योग दिवस मनाइदैछ । योग- कर्मयोग, ज्ञानयोग, ध्यानयोग जस्ता अनेकौं रुपमा सवैधर्म र साँस्कृतिक व्यवहारभित्र लुकेको हुन्छ । सर्वप्रथम योगको वैज्ञानिक व्याख्या पतञ्जलिले गरेका  हुन् । जसलाई सवै भाषामा अनुवाद समेतगरिएको छ । योगलाई शुरुमा व्यास र पछि बाचस्पति मिश्रले व्याख्या गरेका थिए । जैन धर्मगुरुहेमचन्द्रले समेत योगलाई धर्मको ध्यानविधिका रुपमा प्रयोग गरेका थिए । मुस्लिमसमुदायमा समेत यसलाई योगसूत्रको अनसावदका रुपमा प्रयोग गरिएको छ ।

योगसूत्रको श्रेय भगवान् शिवलाई मानिन्छ । वास्तुकला अध्ययनबाटशिवले ध्यानको गरेको मूर्ति सबैभन्दा प्राचीन मानिएको छ । महावीर जैनका समेत ध्यानगर्दै गरेकामूर्ति छन् । योगको अर्को आधार भगवान् बुद्धको ध्यान मूर्ति हो । यो मुर्ति विश्वप्रसिद्ध मानिन्छ ।अर्को कथन अनुसार योगशास्त्रको श्रेय भगवान् श्रीकृष्णलाई दिइएको छ । उनलाई योगेश्वरभनेर पूजा  गरिन्छ । योगसूत्रमा उल्लेखित कुराहरुगीताका श्लोकहरुमा लयवद्ध छन् ।

योगश्चित्तवृत्तिनिरोधः ।।योगसूत्र ।।

अर्थात चित्त र वृत्तिको निरोध नै योग हो । योगको अर्थ- 'जोड्नु' हो । योग एक विशेष क्रिया  हो । योगक्रियाले मानिसको चेतना रशरिरबीचको सम्बन्धलाई जोड्ने काम गर्दछ । मन र मस्तिष्कको सम्बन्धनलाई नै योगभनिन्छ । योगबाट मानसिक शान्तिका साथै रोग प्रतिरोधक्षमताको समेत वृद्धि हुने विश्वास गरिएको छ । योगलाई ध्यानको आधार मानिन्छ। शारीरिक स्वास्थ्य, मानसिकस्वास्थ्य, ज्ञान, त्याग, वैराग्यता जस्ता योगका अनेकौं आयाम छन् ।

योगबाट प्राप्त हुने शारीरिक र मानसिक स्वास्थ्यको महत्वबारे यसदिवसका अवसरमा चर्चा गरिन्छ । त्यहि भएर धेरै मानिसहरु आजकल खुल्ला स्थानमा बिहानैयोगाभ्यासमा संलग्न देखिन्छन् । कतिपय देशहरुले त योगका लागि शहरका बिभिन्नस्थानमा सार्वजनिक स्थलहरु नै निर्माण गरेको पाइन्छ ।

भगवान् शिवदेखि गुरु गोरखनाथसम्मको योगदानलाई ध्यानमा राखेर नेपालकायोगप्रेमी पोखरेलले अन्तर्राष्ट्रिय योग दिवस पुस १६ गते मनाउने परम्परा सुरुगरेका थिए । तर यसबारे पर्याप्त पहल हुन सकेन । योगलाई सार्वजनिक गरी यसलाई अन्तर्राष्ट्रियस्तरमालैजाने श्रेय भने भारतका स्वामी रामदेव र आचार्य बालकृष्णलाई जान्छ । योग दिवसलाई अन्तर्राष्ट्रिय दिवसकोरुपमा मान्यता प्रदान गर्न भारतका प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको भूमिका रहेको छ ।

विश्व संगीत दिवस

प्रत्येक र्ष जुन २१ तारिखमा मनाईने विश्व संगीत दिवस यसवर्ष पनि विभिन्न कार्यक्रम गरी मनाइदैछ । संगीतका माध्यमबाट मानव जीवनमा पर्ने सकारात्मक प्रभाव र महत्वको स्मरण गर्दै हरेक वर्ष विश्वसंगीत दिवस मनाउने गरिन्छ । संगीत दिवसले व्यवसायिक संगीतलाई मजबुत बनाउन र संगीत क्षेत्रकानवप्रवेशीलाई एक ठाउँमा ल्याउन मद्दत पुर्याउँदछ । संगीत दिवसका अवसरमा विभिन्नस्थानमा विशेष सांगीतिक कार्यक्रमहरु आयोजना गरिन्छ । एक अमेरिकी संगितकार जोल कोहेनले सन् १९७६ मा संगीत दिवसको अवधारणाल्याएको भए पनि यसको औपचारिक सुरुवात फ्रान्सबाट सन् १९८२ मा भएको थियो । पहिलोपटक सन् १९८१ जुन २१ मा फ्रेन्च कलाकार Maurice Fleuret कोसोच अनुसार फ्रान्समायो दिवस मनाएको थियो । त्यसयता हरेक र्षजुन २१ मा विश्व संगीत दिवस अर्थात World Music Day मनाइदै आएको  छ । अहिले संसारका एकसयबढी देशमा संगीत दिवस औपचारिक र विशेष दिवसका रुपमा मनाइन्छ।

नेपालमा भने विक्रम सम्वत् २०४५ सालदेखि संगीत दिवस मनाउन थालिएको हो। नेपालमा संगीत तथा कला क्षेत्रमा क्रियाशिल साधक एवं गायक-गायिका, लेखक-रचनाकार, संगीतकारहरुको सहभागीतामा संगीत दिवसमनाउने गरिन्छ । संगीत दिवसको अवसरमा नेपाल सांगीतिक संघले काठमाडौंमा बर्षेनीविशेष कार्यक्रम गर्दै आएको छ । यस अवसरमा कला र संगीत सम्बन्धि विचारशाला, गोष्ठी, छलफल र श्रष्टाहरुलाई सम्मान समेत गरिंदैआएको छ । नेपालले पनि विश्व संगीतसँग जोडिन संगीत दिवसलाई गतिलो अवसरका रुपमा उपयोगगर्दै आएको छ ।

नेपालको संगीत क्षेत्रको विकासमा सानै भए पनि गुणात्मक फड्को मारिएको संगीतविश्लेषकहरुको बुझाई छ । नेपालले राष्ट्रिय संगीतको दिगो विकास गर्न र मौलिकसंगीतको पहिचान गरी राष्ट्रिय तथा अन्तराष्ट्रिय स्तरमा त्यसको प्रवर्द्धन गर्न प्रयास गरिरहेको छ। गायक-गायिकाहरुलेअन्तर्राष्ट्रियस्तरका संगीत स्टेडियमहरुमा समेत राष्ट्रिय संगीत प्रस्तुतिको मौकापाउन  थालेका छन् । नेपालमा संगीतको धुन जन्माउनेविभिन्न खालका मौलिक बाद्यवादक यन्त्रहरु प्रयोगमा छन् । जसमा नगरा, धिमे, बच्छ्याँ, मालिङ्ग, सिंच्छ्याँ, बाँसुरी, मुर्चुङ्गा, ढोलक, मादल र सारंङ्गी जस्ता यन्त्रहरु प्रमुख सूचिमापर्दछन् ।

संगीत मानव जीवनको एक अभिन्न अंग भएकोले यसलाई मानिसको मानसिक उपचारमासमेत उचित रुपमा प्रयोग गरिएको छ । तनावमा भएको बेला संगीतकै माध्यमबाट मानिसशान्त बन्दै गएको हुन्छ । पछिल्ला दिनमा संगीतलाई थेरापीका रुपमा समेत प्रयोग गरिंदै आएको पाइन्छ। २०७२ बैशाख १२ गतेको महाभुकम्पपछिप्रभावित क्षेत्रहरुमा सांगीतिक कार्यक्रमहरु आयोजनागरिएका छन् । त्यस्ता कार्यक्रमबाट भुकम्प प्रभावित मानिसहरुलाई आत्मविश्वास बढाउनमद्दत पुगेको छ ।



Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 102.3
  • 102.9
  • European euro
  • 111.44
  • 112.09
  • UK pound sterling
  • 131.93
  • 132.7
  • Swiss franc
  • 102.96
  • 103.56
  • Australian dollar
  • 76.46
  • 76.91
  • Canadian dollar
  • 75.34
  • 75.78
  • Singapore dollar
  • 73.25
  • 73.68
  • Japanese yen (10)
  • 9.19
  • 9.24
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 14.84
  • 14.93
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.28
  • 27.44
  • Qatari riyal
  • 28.09
  • 28.26
  • Thai baht
  • 2.96
  • 2.97
  • UAE Dirham
  • 27.85
  • 28.02
  • Malaysian ringgit
  • 23.54
  • 23.67
  • Korean Won (100)
  • 9.02
  • 9.07
  • Swedish Krone
  • 11.57
  • 11.64
  • Danish Krone
  • 14.98
  • 15.07