ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

प्रारम्भ नव वर्ष विक्रम सम्वत् २०७४




संविधानसँगको धेरै कुराहरुमा अनावश्यक नेपाल अामालार्इ दुःखि बनाएको यस वर्ष स्वस्थ्य साँस अनि खुशी, सुखी अाफ्ना सन्तानले काँधमा काँध थापी विकास सहकार्यमा अघि बढ्दै गरेको देखाउनु छ । के मद्येशी, के पाहाडी, के हिमाली, के शुद्र, के ब्राम्हण, के जनजाती, के कालो, के गोरो सबैलार्इ एकताको सुत्रमा बाँध्नसक्ने र नेपाल अामाको यो अाङ्गन झन रङ्गीन अनि बलीयो बनाउनसक्ने देशको अभिभावक प्राप्त गर्ने अभियान हुनुपर्छ, सीमाना सुरक्षित बनाउनु छ, सबै नेपालीजनमा यो विश्वाश छर्नुछ यसपल्टः


नव वर्ष २०७४ विशेष अडियो सामाग्री

नव वर्ष, वि.सं. २०७४ को हार्दिक मङ्गलमय शुभकामना !!

सिरुवाको शुभकामना !!

विद्यालय जीवनमा फिल्मी हिरो अनि हिरोईनका तस्विरमा लेखिएका शायरी तथा शुभकामना सन्देश प्रेषण गरिने कार्डहरु देखि हिजोअाज फेसबुक अनि ट्वीटरका भित्ताहरुमा लेखिने शुभेच्छा सम्म, नयाँ वर्षमा आमाले पकाउनुभएको सेलरोटी र काक्राको अचार देखि रेष्टुरेन्टका विविध परीकारहरु अथवा गाउँ, शहरतिर नयाँ वर्षमा अायोजन गरीने मेला होस् या  शहर, विदेश अनि खाडीका मरुभूमीमा घर फर्कन क्यालेण्डरमा रातो धर्का कोर्दै बस्नुभएका औंलाहरुसम्म यो नयाँ वर्षको उत्साह अनि उत्सर्गको कमी नरहोस्... तरार्इको न्यानो रापले गलेर बनेको हिमालका कञ्चन पानी जनजनमा  मिठो मुस्कान बनेर शितलता प्रदान गरोस्, राजनीतले गालेको नेपालीमन राजनीतिक, सामाजिक अनि नवयूगको फरक चेतले उर्जावान बनेर देश माया, प्रेम, सदभाव, समभाव अनि विश्वासले अघि बढोस्, स्वागत छ यो नयाँ वर्षलाई ।

मन्दिरका घण्टहरुमा, चर्चका चुचुरहरुमा, गुम्बाका गुम्बजहरु देखि मस्जिद अनि दरगाहहरुमा नयाँ वर्षले प्रार्दुभाव गर्दैछ । जे भयो भयो, नराम्रोले सिकाएर गयो, जे भयो राम्रो त्यसले सजाएर गयो कि कसो ? अबको वर्ष शुभ हुन्छ, सही हुन्छ अनि कल्याण्कारी हुन्छ, हाम्रो विश्वाश छ है ।

राष्ट्रदेव महादेव झै समय पनि शून्य अनि निराकार, अन्त्यहिन अनि बलवान पनि । समयलाई रोक्न, नियन्त्रण गर्न मानिसको वसको कुरो हैन, तथापि मानिसले झिनो साहस गरीरहन्छन् समयलाई आफ्नो प्रकारले गणना गरिरहने । हात या भित्तामा भएको घडी अनि क्यालेण्डरहरुले यस्ता समयको मापन गर्ने गर्दछन्, दिन, घडी, पला, नक्षत्र, पक्ष, मास अनि वर्षहरु फेरिरहन्छन्, सँगै फेरिन्छन् मानिसहरूका पेरिफेरिहरु ।

फूलेका आँप, लिच्ची, दाना बसेका नासपातीका हाँगाहरु, लहलहाँउदा गहुँका बालाहरुसंगै बसन्त अागमनको सूचक स्वरूप कुहु-कुहु गरेका सुन्दर काली कोइलीका सुमधूर गीतले पनि सबैलाई नव वर्षको शुभकामना सन्देश प्रवाह गरेझै लाग्छ । गत वर्षको तिता-मिठा यादहररूलार्इ याद मात्रै बनाउँदै भित्ताका क्यालेण्डरहरु पुराना भए, हात-हातमा भएका मोबाइलले डिजिटल क्यालेण्डरका रूपमा अपडेटेड 'हाम्रो पात्रो' यहाँहरूकालागि बि.सं. २०७४ का विशेष पारम्परीक चाडवाड, वैदिक कर्मकाण्डि, सामाजिक, राजनीतिक तथा सरकारी सम्पूर्ण अाधिकारीक जानकारीका साथ उपलब्ध छ जसलार्इ यहाँहरूले एप्लिकेशनमा जनाउनु भएको हाैसलापूर्ण संलग्नता र सल्लाह सुझावले हामी हाम्रा तमाम प्रयोगकर्ताहरूप्रति कृतज्ञ छाैं । बि.सं. २०७४ ले गज्जबसँग सम्पूर्ण नेपालीजनका असल सोंचहरूलार्इ सफलताका सगरसम्म डोहोर्याओस्, फलोस फुलोस अनि फक्रिओस् ।

संसारभरिका मान्छेहरुले विभिन्न प्रकारका आ-आफ्नै सम्बहरु चलनमा ल्याएका छन् तर बिक्रम सम्वतलाई भने एउटा पुरानो अनि एतिहासिक सम्वतकारुपमा विशेषतः पूर्वीय दर्शन अनि पाैराणीक वैदिक सनातन संस्कारमा ब्याख्या गरिएको छ । बिक्रम सम्वत् अङ्ग्रेजी सम्वत् अर्थात् AD भन्दा ५६ दशमलव ७ वर्षले अगाडी छ । यसबाटै प्रमाणित हुन्छ यसको महत्व अनि मानव सभ्यतामा वैदिक सनातन हिन्दू धर्मको प्रभाव र उमेर । बिक्रम सम्वत्का समग्र तिथी मितीहरु पृथ्वी र चन्द्रबिचको कोण अनि अवस्थितीमा फरक पर्दछन्, शायद त्यसैले पनि यसलाई चन्द्रमास भनिएको हुनपर्दछ ।

कसरी मापन गरिन्छ त चन्द्रमासमा समयलाई ?
चन्द्रमा र सूर्य विचको देशान्तरिय कोणको १२ डिग्रीको वृद्धी हुने समय मापलाई तिथी भनिन्छ, सामान्यतया १९ देखि २६ घण्टासम्मको एउटा तिथी हुन्छ ।पक्ष भन्नाले १५ वटा तिथीहरु हुन र कृष्ण र शुक्ल पक्ष गरि दुईवटा पक्षहरु हुन्छन् ।दुईवटा पक्षहरु मिलेर लगभग २९ दशमलव ५ तिथीको एउटा मास हुन्छ । नयाँ चन्द्र उदाएपछी कृष्ण पक्षको अध्यारो निष्पट्ट समय सम्म पक्ष एक मास हो ।

२ मासको एक ऋतु हुन्छ, ३ ऋतुको एक आयना हुन्छ अनि एक वर्ष भनेको २ आयना हो ।

प्राचीन राजा विक्रमादीत्य ले शुरुवात गरेका यो सम्वत् नेपालको औपचारीक, अाधिकारीक सम्वत् पनि हो जसको औपचारीक आत्मसाथ नेपालले श्री ३ चन्द्र शम्शेरको पालादेखि गरीअाएको छ । विक्रम सम्वत् अनुसार हरेक नयाँ वर्ष वैशाख महिनाको १ गते अर्थात आजकै दिनबाट सुरु हुन्छ । विक्रम सम्वत् सूर्यसँग सम्बन्धित भएकाले महिनाहरु पनि ग्रह नक्षत्रका नामसँग सम्बन्धित छन् । नेपालको सम्बत प्रणाली सूर्य पात्रोसँग सम्बन्धित रहेको छ । जब पृथ्वीले सूर्यको एक परिक्रमा पुरा गर्दछ त्यतिबेला चैत्र शुक्ल प्रतिपदा हुन्छ र सूर्य मिन राशीबाट पुनस्चः मेष राशीमा प्रवेश गर्ने गर्दछ । यहिबेला नयाँ वर्षको शुरुवात हुन्छ, जसलाई सूर्यको शुन्य अंश पनि भनिन्छ ।

नयाँ वर्षमा मानिसहरुले नयाँ योजना, नयाँ काम, नयाँ सोच र बिचारका माध्यमबाट जीवनयापनका नयाँ स्वादहरुको सपना बुन्ने गर्दछन् । नयाँ वर्षको माध्यमबाट जीवन र जगतमा हरेक कुरा नयाँ अपेक्षा गर्दछन् र त्यसका लागि नयाँ ताकतको कामना समेत गर्दछन् ।

यस वर्ष जीत र हारको सन्तुलन होस्, जीत्ने साहस र हार सामना गर्ने हिम्मत दुबैको कमी नहोस् अनि जाँगरले भरियोस् । नराम्रा बानी त्याग्न सकियोस र राम्रा कुरा ग्रहण गर्न सकियोस् । यो वर्ष इतिहासकै सर्वोत्कृष्ट वर्ष सावित होस् ।

बैशाखको घामसँगै प्रारम्भ भएको यो सम्वत् क्रमशः वर्षाको रोपाँई, गोडमेल अनि दशैं तिहारको रौनक हुँदै अन्नवाली भित्राईदै, हिउँदको सिरेटो छिचोल्दै चैतमा आएर अन्त्य हुन्छ । यो बिचमा अन्य धेरै कुराहरु हुन्छन्, विशेष तिथी मिती लगायत अनगीन्ती चाडपर्वहरुले नेपाली समाजलार्इ अाफ्नो परम्परा, संस्कृति तथा रहनसहनका वास्तविक चित्रहरूले सजाउने गर्दछन् ।

तराईमा आजको दिनलाई सिरुवा भनिन्छ भने पूर्वि तराईमा जुटशितल भनेर एकर्कामा पानी छ्यापेर मनाउने चलन छ । मेला लाग्ने अनि हर्षोउल्लासका साथ शुभकामना आदान प्रदान गर्ने चलन छ । बारीमा पाकेका केरा, दही लगायतका खानेकुराहरु खाने अनि विशेषतः तरुवा, भरुवा अनि मुन्गा अर्थात सोईजनको तरकारी खाने चलन आजको दिनमा ब्यापक छ । सिरुवाका मेलामा नयाँ लुगा लगाएर जाने, जिलेबी खाने अनि खेलौनाहरु किन्ने आज केटाकेटीहरुका लागी विशेष रौनक रहन्छ । तराईमा कहिकतै छिटै पाकेका गहुँहरु त काट्न पनि थालिसकियो होला, आलसका र खेसारीका दानाहरु भित्राईसकियो कि बाँकी छ ?

पहाडमा मकै छर्न तैयार खेतहरुमा छरिएका मकैहरु चराहरुले नखाउन भनेर बुख्याँचा राख्ने चलन र बुख्याँचा बनाउने समय र नयाँ वर्षको उत्साह लगभग एकै समयमा पर्दछ । चराहरुले मकै नखाउन्, सरोवर उम्रिउन मकैका बोटहरु, अनि त शहरमा तपार्इ मल्टिप्लेक्समा चलचित्रको मनोरञ्जन लिंदै कर्न फ्लेक्सको मज्जा लिन पाउनुहुनेछ, टोल, बजारमा ठेलामा सल्काइएका कोइलामा पोलिएका मकैको स्वाद लिन पाउनुहुनेछ ।

पहाडी, मध्य पहाडी भेक अनि हिमाली भेकमा पनि उत्साहका साथ मिठो खाएर, राम्रो लाएर यस दिनको उमङ्ग साटासाट गर्ने गरिन्छ । बैशाखका शुरुवाती ३ दिनहरुमा भएका अनि गरेका कुरा वर्षभरि दोहोरिन्छ भनेर यी शुरुवाती दिनलाई मिठो खाने, राम्रो लाउने अनि सकारात्मक विचार ल्याउने दिनका रुपमा लिईन्छ । टिभी, रेडियो, पत्रपत्रिका सबै तिर नयाँ वर्षको शुभकामनाहरु छाएका छन् ।

संविधानसँगको धेरै कुराहरुमा अनावश्यक नेपाल अामालार्इ दुःखि बनाएको यस वर्ष स्वस्थ्य साँस अनि खुशी, सुखी अाफ्ना सन्तानले काँधमा काँध थापी विकास सहकार्यमा अघि बढ्दै गरेको देखाउनु छ । के मद्येशी, के पाहाडी, के हिमाली, के शुद्र, के ब्राम्हण, के जनजाती, के कालो, के गोरो सबैलार्इ एकताको सुत्रमा बाँध्नसक्ने र नेपाल अामाको यो अाङ्गन झन रङ्गीन अनि बलीयो बनाउनसक्ने देशको अभिभावक प्राप्त गर्ने अभियान हुनुपर्छ, सीमाना सुरक्षित बनाउनु छ, सबै नेपालीजनमा यो विश्वाश छर्नुछ यसपल्टः

के रङ्गीन चरा ताज भिर्छ यहाँ र?
जो जगमा उसकै राज चलोस्
काली कोइली सुमधूर बोली छर्छे गज्जबको
हिम्मत छ कसैले त्यो छल्न सकोस्...

अर्थात् रङ्गकै भरमा कोही समाजको अगुवा कदापी बन्न सक्दैन,
समाज सिङ्गार्ने सुमधूर धूनको सर्जक जोसुकै हुनसक्छ, जस्तो सुकै हुन सक्छ ।

रगत हैन पसिना बगोस, वालीनाली खुबै सप्रिओस अनि हृदयमा शान्ती र शरीरमा कान्ती छाओस् । संसारैभरि यस वर्ष धर्म, संस्कार अनि परोपकारको जय होस्, अधर्मको नाश होस्, विश्वको कल्याण होस्, प्राणीमा प्राण होस् अनि प्रकृतिले माया गरुन र प्रकृतिलाई माया गर्ने समाजको पनि विकास होस् । जय जय देश, जय जय नेपाल ।


----
शुभेच्छुकः
हाम्रो पात्रो परिवार
प्रस्तुतिः सुयोग ढकाल
कविताः एस.के. देवकोटा



Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 102.81
  • 103.41
  • European euro
  • 115
  • 115.67
  • UK pound sterling
  • 131.57
  • 132.34
  • Swiss franc
  • 105.51
  • 106.12
  • Australian dollar
  • 76.56
  • 77.01
  • Canadian dollar
  • 76.43
  • 76.87
  • Singapore dollar
  • 74.44
  • 74.87
  • Japanese yen (10)
  • 9.23
  • 9.29
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15
  • 15.08
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.41
  • 27.57
  • Qatari riyal
  • 28.24
  • 28.4
  • Thai baht
  • 3.02
  • 3.04
  • UAE Dirham
  • 27.99
  • 28.16
  • Malaysian ringgit
  • 24.09
  • 24.23
  • Korean Won (100)
  • 9.19
  • 9.24
  • Swedish Krone
  • 11.82
  • 11.89
  • Danish Krone
  • 15.45
  • 15.54