Get hamro Patro on the go

Try our free app loved by more than 1,000,000 users


ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

विश्व क्षयरोग दिवस





प्रत्येक बर्ष मार्च २४ का दिन अन्तर्राष्ट्रियस्तरमा क्षयरोग दिवस मनाइन्छ । नेपालमा पनि विविध जनचेतनामूलक कार्यक्रमहरु गरी यो दिवस मनाइदै आएको छ । अर्को तर्फ नेपालमा भने नेपाल क्षयरोग निवारण केन्द्र स्थापना भएको अवसर पारेर छुट्टै दिवस मनाउने गरिन्छ । नेपालमा क्षयरोग विरुद्ध जनचेतना जगाउने र उपचार सेवामा सहयोग पुर्‍याउने उद्देश्यले नेपाल क्षयरोग निवारण संस्था विधिवत् रुपमा स्थापना भएको दिनको सम्झनामा हरेक वर्ष मंसिर १३ गते राष्ट्रिय क्षयरोग दिवस मनाउने गरिन्छ । जस अनुसार राष्ट्रिय रुपमा अहिलेसम्म ६२औं श्रृङ्खलाका रुपमा यो दिवस मनाई सकिएको छ ।

माईकोब्याक्टेरियम ट्युबरक्लोसिस (Mycobacterium tuberculosis) नामको ब्याक्टेरियाका कारण लाग्ने भएकोले यसलाई अंग्रेजीमा ट्युबरक्लोसिस र त्यसको छोटकरीमा टिवि भनिन्छ । जर्मनीका चिकित्सक रोबर्ट कुकले सन् १८८२ मार्च २४ तारिखमा क्षयरोगको किटाणु पत्ता लगाएका थिए । जीवाणु पत्ता लागेको एकसय बर्षपछि विश्व स्वास्थ्य संगठन र छातिरोग तथा क्षयरोग विरुद्धको अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाको पहल कदमिमा यो दिवस मनाइदै आएको हो । त्यसयता प्रत्येक बर्ष मार्च २४ लाई विशेष सम्झना गर्दै क्षयरोग दिवस नियमित रुपमा मनाउन थालिएको हो ।

यो रोग श्वासप्रस्वासका माध्यमबाट सजिलै सर्दछ । त्यहि भएर सर्ने खालको जटिल रोग भनेर पनि भनिन्छ । चिकित्सकीय अनुसन्धान अनुसार एकजना बेमतलवी क्षयरोगीले एक बर्षमा १० देखि १५ प्रतिशत अरु स्वस्थ मानिसलाई रोग सार्न सक्दछ । यो रोग विशेषगरी मधुमेह, एचआईभी र मिर्गौला प्रत्यारोपण गरेका व्यक्ति तथा क्यान्सर रोगबाट ग्रसित व्यक्तिमा चाँडो संक्रमण हुन्छ । सामान्यतया क्षयरोग लागेको थाहा पाउने वित्तिक्कै उपचार र औषधी सेवन गरेमा रोगीको सहजै उपचार भई निको हुन्छ । तर औषधि नियमित नखाएको खण्डमा भने कडा खालको संक्रमण भई रोगीको मृत्यू समेत हुन सक्दछ । क्षयरोगको संक्रमण तीब्र रुपमा भएका मानिसलाई लगातार खोकी लाग्ने, खकारमा रगत देखिने, छाती दुख्ने, ज्वरो आईरहने, पसिना आउने, थकाई लागिरहने र तौल कम हुँदै जाने लक्षण देखिन्छ । यस्तो बेला तत्कालै स्वास्थ संस्थामा गई परिक्षण गराई औषधी सेवन गरिहाल्नु पर्दछ । क्षयरोगको उपचारमा सवैभन्दा बढि ध्यान दिनुपर्ने कुरा औषधिको नियमित सेवन नै हो । औषधि बिराएर खाएमा रोगका जिवाणुहरु नमर्ने हुँदा पुन: औषधि नियमित रुपमा सेवन गर्नुपर्ने हुन्छ । क्षयरोगको उपचारका लागि नेपाल सरकारले बिरामीलाई नि:शुल्क रुपमा औषधि उपलब्ध गराउँदछ ।

नेपालमा क्षयरोगीको संख्या झण्डै ४० हजारको हाराहारीमा रहेको राष्ट्रिय क्षयरोग केन्द्रले जनाएको छ । तर यो रोग लाग्ने व्यक्तिहरु सामाजिक रुपमा बाहिर आउन नरुचाउने रोग लुकाउने भएकोले खास रोगीको संख्या भने एकलाखको हाराहारी रहेको अनुमान गरिएको छ । नेपालको करीव ४५ प्रतिशत जनसंख्यामा कुनै न कुनै रुपले क्षयरोगको ब्याक्टेरिया रहेको विज्ञहरु अनुमान गर्दछन् । यद्यपि यस्तो सुषुप्त रुपमा रहेको क्षयरोगको ब्यक्टेरियाका कारण व्यक्तिमा तत्कालै केही असर देखिदैन । विश्व स्वास्थ्य संगठनले सन् २०१० मा उल्लेख गरेअनुसार विश्वमा ८८ लाख व्यक्ति क्षयरोगबाट संक्रमित भएको र १४ लाखको मृत्यु नै भईसकेको छ । हरेक बर्ष थप ९० लाख जति मानिस क्षयरोगबाट संक्रमित हुने गरेका छन् । मृत्यु भएको संख्याको ९५ प्रतिशत मानिसहरु न्यून एवं मध्यम आयस्तर भएका देशका नागरिक रहेकाछन् ।

नेपालमा बर्षेनी ५ देखि ७ हजारजना मानिसको क्षयरोगका कारण मृत्यू हुने गरेको सरकारी तथ्यांक छ । त्यहि भएर क्षयरोग नियन्त्रणका लागि राष्ट्रिय क्षयरोग नियन्त्रण कार्यक्रम नै संचालन भई देशभरी प्रत्यक्ष निगरानीमा गरिने डट्स विधिको उपचार भइरहेको छ । तर यस कार्यक्रमको प्रभावकारी अनुगमन हुन नसकेको गुनासो पनि त्यतिकै छ । क्षयरोग नियन्त्रण गर्नका लागि सरकारले ७५ वटै जिल्लामा डट्स उपचार केन्द्र संचालन गरेको छ । सन् १९९६ देखि स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयले मातहतका सबै जिल्ला अस्पताल, प्राथमिक स्वास्थ्य केन्द्र र स्वास्थ्य चौकी तथा निजी स्वास्थ्य संस्थाहरुमा समेत गरी ४ हजार २ सय २१ वटा डट्स उपचार केन्द्र मार्फत् निःशुल्क उपचारको व्यवस्था गरेको छ । एक दर्जन बढि अस्पतालहरुले क्षयरोग(टीबी) को उपचारका लागि विशेष व्यवस्था गरेको बताउँदै आएपनि त्यो भने प्रभावकारी नभएको गुनासो छ । क्षयरोगको आशंका भएमा उच्चस्तरिय प्रविधियुक्त परीक्षण 'जेनेटप' गराउनेसम्मका अस्पतालहरु संचालित छन् । तर तिनीहरुमा समेत बिरामीको अवस्था अनुसार उपचार हुन सकेको छैन । नेपालमा क्षयरोग नियन्त्रणका लागि विश्व स्वास्थ्य संगठन लगायतका अरु धेरै अन्तर्राष्ट्रिय गैरसरकारी संघसंस्थाहरु काम गरिरहेकाछन् ।

- हाम्रो पात्रोको लागि बाबुराम भण्डारीले तयार पार्नु भएको



Share this

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 106.78
  • 107.38
  • European euro
  • 112.6
  • 113.24
  • UK pound sterling
  • 132.65
  • 133.39
  • Swiss franc
  • 105.9
  • 106.5
  • Australian dollar
  • 81.75
  • 82.2
  • Canadian dollar
  • 81.16
  • 81.62
  • Singapore dollar
  • 75.09
  • 75.51
  • Japanese yen (10)
  • 9.4
  • 9.45
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15.51
  • 15.6
  • Saudi Arabian riyal
  • 28.47
  • 28.63
  • Qatari riyal
  • 29.33
  • 29.49
  • Thai baht
  • 3.05
  • 3.06
  • UAE Dirham
  • 29.07
  • 29.24
  • Malaysian ringgit
  • 23.96
  • 24.09
  • Korean Won (100)
  • 9.31
  • 9.37
  • Swedish Krone
  • 11.88
  • 11.95
  • Danish Krone
  • 15.15
  • 15.23