Get hamro Patro on the go

Try our free app loved by more than 1,000,000 users


ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

नारी दिवस





आज १०५औं अन्तर्राष्ट्रिय नारी दिवस । नारी आन्दोलनको सम्झना गर्दैभव्यताका साथ मनाइदैछ । हरेक बर्ष ८ मार्चका दिन विश्वभर नारी दिवस मनाइन्छ । यस दिवसलाई महिला दिवस पनि भन्ने गरिएको छ । अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवस महिला जागरूकताको दिवस पनि हो । महिला दिवसलाई महिला अधिकार, महिला सशक्तिकरण रसमानताका सवालसंग सम्वन्धित विशेष दिनका रुपमा लिइन्छ ।

अमेरिकास्थित शिकागो शहरको एक कारखानामा महिला र पुरुष मजदुरबीच असमान ज्यालाको विषय महिलामाथि हुने लैंगिक बिभेद र त्यस विरुद्धको चेतनाको दियो बन्यो । उक्त कारखानामा महिला र पुरुषबीचको ज्याला समान हुनुपर्छ भन्दै महिला मजदुरहरुको आन्दोलन शुरु भयो । सन् १९०८ मार्च ८ तारिखको उक्त दिन शिकागो शहरमा महिलाहरूले समान अधिकार माग्दै हड्ताल र विशाल जुलुश प्रदर्शन गरे । त्यसको नेतृत्व क्लारा जेट्किन नाम गरेकी महिलाले गर्दै आएकी थिइन् । उनी सन् १९०६ मा आयोजित अन्तर्राष्ट्रिय प्रथम महिला सम्मेलनबाट सेक्रेटरी समेत थिइन् । सन् १९१० मा कोपेनहेगेनमा पुन: द्वितीय अन्तर्राष्ट्रिय महिला सम्मेलन भयो । जर्मनी मार्क्सवादीकी नेतृ बनिसकेकी जेटि्कनले द्वितीय सम्मेलनमा ८ मार्चलाई अन्तर्राष्ट्रिय श्रमिक महिला दिवसको रूपमा मनाउन राखेको प्रस्ताव पारित भयो । त्यसपछि सन् १९११ देखि नै विश्वभरिका महिलाहरूले ८ मार्चलाई अन्तर्राष्ट्रिय महिला दिवसका रुपमा मनाउन थालेका थिए । महिला हक अधिकारको माग गर्दै भएको त्यहि आन्दोलनको स्मरण र संघर्षपूर्ण दिनको स्मरण गर्दै ८ मार्चलाई विशेष दिनका रुपमा मनाउन थालियो ।

सन् १९७० मा आएर अन्तराष्ट्रिय स्तरमा महिला अधिकारका विषयमा भएको छलफलले निर्णायक मोड लिंदै जाँदा संयुक्त राष्ट्रसंघको महासभाबाट सन् १९७९ मा महिला बिरुद्दको सबै प्रकारका भेदभाव उन्मुलन गर्ने महासन्धिको दस्तावेज पारित भयो र त्यो महिला मुक्तिका लागि कोषेढुंगो बन्यो । उक्त महासन्धिले लिङ्गका आधारमा गरिने सवै प्रकारका भेदभावलाई दण्डनीय रुपमा स्विकार गर्यो । त्यस्तै सन् १९९५ को सेप्टेम्बरमा चिनको राजधानी बेईजिङमा सम्पन्न चौंथो विश्व महिला सम्मेलनले महिला अधिकारका १२ बुँदे रणनीति सार्वजनिक गर्‍यो ।

सर्वप्रथम् महिला दिवस १९०९ फेब्रुअरी २८ तारिखमा मनाइएको थियो । अमेरिकाको सोसलिस्ट पार्टीले सन् १९१० का लागि महिलाको मताधिकार सुनिश्चितताको अभियानका रुपमा उक्त दिनलाई महिला दिवसका रुपमा मनाएको थियो । त्यसैगरी सन् १९१७ मा रुसका महिलाहरुले गाँस र कपासको लागि भन्दै हडतालको घोषणा गरे । उक्त हड्ताल पनि ऐतिहासिक थियो । यस्तो विश्व परिदृष्यमा नेपालको महिला आन्दोलन भने अलिक भिन्न ढंगले अगाडि बढेको पाइन्छ । नेपालमा महिलाहरुले विशेषगरी राजनीतिक परिवर्तनबाटै सवै अधिकारको सुनिश्चितता हुने भन्दै त्यसैका निम्ति लडे । महिलाहरुकै सहभागितामा ती राजनीतिक आन्दोलनहरु पनि सफल भए । यद्दपि अहिले पनि महिला विरुद्ध भेदभावका कतिपय रुपहरु ऐंझेरु जस्तो जकडिएरै रहेकाछन् । महिला र पुरुषबिचका भेदभाव र असमानताहरु भुगोल, जातीय समुदाय, संस्कृति परम्पराका नाउँबाट कायमै छन् । महिलाहरुको सामाजिक सुरक्षा पनि कमजोर रहेको छ । खासगरी बलात्कार र अन्य घरेलु हिंसाका घट्नाहरु बढिरहेका छन् । त्यस्तै बोक्सी आरोप र अन्य सामाजिक दुर्व्यवहारहरु भइरहेका छन् । महिलालाई दोस्रो दर्जाका नागरिकका रुपमा व्यवहार भइरहेको छ । ग्रामीण क्षेत्रमा अहिले पनि महिलाहरु घाँस, दाउरा र चुल्हो चौकामा मात्रै सिमित भइरहँदा महिला अधिकारको आन्दोलनको दायरालाई अझ फैलाउनु पर्ने आवश्यकता टड्कारो बनेको छ । त्यहि भएर नारी दिवसलाई मात्र एउटा दिवसको रुपमा नलिई समग्र महिलाहरुको समान अधिकार प्राप्तिको दिनका रुपमा लिनु जरुरी छ । जनसंख्याको आधा हिस्सा महिलालाई विकासको अग्रभागमा ल्याउन नीतिगत व्यवस्थाहरुमा सुधारको खाँचो छ । हरेक क्षेत्रमा महिला सहभागिताको सुनिश्चितता हुनु आवश्यक छ । 

पछिल्ला बर्षहरुमा प्राथमिक शिक्षामा बालिकाहरुको पहुँच बढेको पाइन्छ । महिलाहरुको राजनीतिक प्रतिनिधित्वको क्षेत्रमा उल्लेख्य उपलब्धि हाँसिल भएको पाइन्छ । महिलाले नेतृत्व गरेका निकायको कार्यसम्पादन उत्कृष्ठ रहेको देख्न पाइन्छ । नीतिगत तथा संवैधानिक निकायमा महिलाको प्रतिनिधित्व बढ्दै गएको पाइन्छ । महिलालाई राज्यको उत्पादन तथा उपयोगको पूर्ण क्षमतामा समान अवसर औचित्यपूर्ण बन्दै गएको पाइन्छ । नेपालमा राज्यका सवै निकायमा कम्तिमा ३३ प्रतिशत महिला सहभागिताको अन्तरिम संविधानबाटै सुनिश्चित गरिएको थियो भने नेपालको संविधान २०७२ ले अझ त्यसलाई संस्थागत गरेको छ । यसका अलवा अर्थतन्त्रको महत्वपूर्ण हिस्सा रेमिट्यान्समा समेत महिलाको योगदान बढ्दै गएको छ । आरक्षण र सकारात्मक विभेदको नीतिले सरकारी नीति, कार्यक्रम र कार्ययोजनाका माध्यमबाट अधिकतम् लाभको अवसरहरुमा महिला सहभागिता बढ्दै गएको छ ।

- हाम्रो पात्रोको लागि बाबुराम भण्डारीले तयार पार्नु भएको



Share this

Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 108.77
  • 109.37
  • European euro
  • 115.93
  • 116.57
  • UK pound sterling
  • 134.13
  • 134.87
  • Swiss franc
  • 108.07
  • 108.67
  • Australian dollar
  • 81.98
  • 82.43
  • Canadian dollar
  • 81.59
  • 82.04
  • Singapore dollar
  • 76.25
  • 76.67
  • Japanese yen (10)
  • 9.47
  • 9.52
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 15.82
  • 15.9
  • Saudi Arabian riyal
  • 29
  • 29.16
  • Qatari riyal
  • 29.87
  • 30.04
  • Thai baht
  • 3.08
  • 3.09
  • UAE Dirham
  • 29.61
  • 29.78
  • Malaysian ringgit
  • 24.46
  • 24.59
  • Korean Won (100)
  • 9.25
  • 9.3
  • Swedish Krone
  • 12.2
  • 12.27
  • Danish Krone
  • 15.59
  • 15.68