Get hamro Patro on the go

Try our free app loved by more than 1,000,000 users


ब्लग - साहित्य / नेपाली चाडपर्व तथा महत्त्वपूर्ण दिनहरु

बिश्व बालश्रम बिरुद्ध दिवस





विश्वबालश्रम विरुद्ध दिवस

बालबालिकालाई श्रमिकका रुपमा प्रयोगगरिने कार्य विरुद्ध आजविश्वभर बालश्रम विरुद्धको दिवस मनाइदैछ । बालश्रम विरुद्ध सामाजिक सचेतना रसरोकार बढाउने उद्धेश्यले हरेक वर्ष जुन १२ तारिखमा विश्वभर यो दिवस मनाउने गरिन्छ । बालश्रम विरुद्धआईएलओ महासन्धि १८२ र श्रममा प्रवेश गर्ने न्युनतम उमेर सम्बन्धि महासन्धि १३८कार्यान्वयनको सन्दर्भ पारेर सन् २००२ देखि १२ जुनलाई विश्व बालश्रम विरुद्धको दिवसकारुपमा मनाउन थालिएको हो । बालबालिकालाई घरेलु श्रमिकका अलवा औधोगिकश्रमिकका रुपमा समेत जोखिमपुर्ण काममा लगाउने कदमको विरुद्ध विश्वव्यापीमा रुपमायो दिवस मनाउने गरिन्छ । बालश्रम विरुद्धको यस विश्व दिवस आज नेपालमा पनि विभिन्नकार्यक्रम गरी मनाईंदैछ । बालश्रम विरुद्धको दिवसको अवसरमा जनचेतना अभियानहरुसंचालन गरिदैछन् ।

जुनसुकै खालको रोजगारयुक्त कार्य,- जहाँबालबालिकाको बाल्यकालमा प्रत्यक्ष असर पुग्दछ, स्कुल जान अवरोध पुग्दछ अथवा मानसिक, सामाजिक र शारीरिक रुपमै बालबालिकालाई असर पुग्‍ने कामलाई बालश्रम भनिन्छ शारीरिक वा मानसिक काम श्रम हो भने बालश्रम बालबालिकाले गर्ने शारीरिकश्रम हो । बालश्रमले बालबालिकाको सुनौलो भविष्यका लागि आवश्यक शिक्षाबाट वञ्‍चित गराउँदछ कुनै पनि देशमा बालश्रमको अवस्था कायम हुनु उक्त देश अल्पविकासित हुनुको प्रतिविम्ब पनि हो‍जसरी देशकोविकासमा सवै नागरिकको भूमिकामहत्वपुर्ण हुन्छ, बालबालिकाको भूमिका पनि त्यसैगरी त्यति नै हुन्छ । बालबालिका समाजका सारभूत जनसंख्या हुन् । उनीहरुको श्रममा भन्दा शिक्षामा धेरै संलग्नता महत्वपुर्णहुन्छ । तर समाजमा यी सवै कुराको वेवास्ता गरिन्छ अनि बालश्रमको समस्या चुलिंदै जान्छ ।

बालश्रमका कारण बालबालिकाले शिक्षाबाट हाँसिल गर्नुपर्नेज्ञान र सीपगुमाउँदछन् । किताव-कापी बोकेरविद्यालय जानुपर्नेबालबालिका जोखिमपुर्ण काममा संलग्न हुँदा उनीहरुको चौतर्फी विकास अवरुद्ध हुनेभएकोले संयुक्त राष्ट्रसंघले कुनै पनि बालबालिकालाई श्रमिकका रुपमा प्रयोग हुनबाटरोकेको छ । युरोपियन देशहरुमा सन् १९४० पहिले ५ देखि १४ वर्ष सम्मका बालबालिकालाई प्रशस्त काम लगाइन्थ्यो । बालबालिकाहरुलाई कृषि, कारखाना, कोइला खानीमा लगाइन्थ्यो । साथसाथै उनीहरुलाई घरायसी कामकाजमा समेत १२ घण्टाभन्दा बढिसमयसम्म   काममा लगाइन्थ्यो । बालबालिकाहरुलाईयसरी जोखिमपुर्ण तरिकाले काम लगाउने कार्यलाई सामान्य रुपमा लिइन्थ्यो । तर यस्ताकार्यले बालबालिकाको समग्र विकासमा गहिरो असर पारिरहेको तथ्यहरु सार्वजनिक हुँदै गएपछिबालश्रमका विरुद्ध अभियानहरु संचालन हुन थाले । बालश्रम विरुद्धका कानुनहरु बन्न थालेपछि बालश्रम न्युनिकरणमा मद्दत पुग्यो र बालश्रम विरुद्धको दिवस मनाउनसवैको चासो र सरोकार प्राप्त भयो । त्यहि भएर बालबालिकालाई काममा लगाउनु नेपालको सन्दर्भमा पनि कानुन विपरित मानिन्छ ।

नेपालमाबालबालिकाको हक अधिकारको रक्षा गर्न बनेको बालबालिका सम्बन्धि ऐन २०४८ ले १६ वर्षमुनिका प्रत्येकलाईबालबालिका भनेर परिभाषित गर्दै उनीहरुलाई श्रमिक बनाउन बर्जित गरेको छ ‍। ‍केन्द्रीय तथ्याङ्क विभागलेसन् २००८ मा सम्पन्न गरेको श्रमशक्ति सर्वेक्षणकाअनुसार नेपालमा १६ लाख बाल श्रमिक रहेको र ६२ हजार बाल श्रमिकजोखिमयुक्त श्रम क्षेत्रमा रहेकोउल्लेख छ । अन्तर्राष्ट्रिय श्रम संगठनले विश्वमा बाल श्रमिकहरुकोसंख्या घटिरहे पनिबालबालिकाहरुको जोखिमको अवस्था भने उस्तै रहेको बताएको छ । नेपालको पहाडी ‍‍क्षेत्रमा घरेलु श्रममासंलग्न गराइएका बालबालिकाहरु भेटिन्छन्तराई र शहरी क्षेत्रमा मूलत: ‍औधोगिक श्रमिक, होटलतथा रेष्‍टुरेन्ट, फोहोर कवाडी वस्तु संकलन, भरिया, सडकव्यापार जस्ता जोखिमपुर्णश्रमक्षेत्रमा संलग्न गराएको पाइन्छन् ।विश्‍वमैसबभन्दा बढी शोषित श्रमिक वर्ग हुन् । त्यसमापनि अझ बालश्रमिकहरु चर्कोशोषणको मारमा परेकाछन् । एशिया क्षेत्रमा मात्रै १० लाखबालबालिका कामका शिलशिलामा यौन शोषणमा पर्ने गरेको र यहाँ विश्‍वकै ६० प्रतिशत बढीबालश्रमिकहरू रहेको बताइएको छ ।

नेपाल उच्च बालश्रम दर भएको देश हो । कृषि क्षेत्रमाविकल्पहिनता बनेर रहेको बालश्रम हटाउन सामाजिक तथा आर्थिक परिर्वतनहरुको खाँचो देखिन्छ। यहाँको ९० प्रतिशत भाग ग्रामीण  क्षेत्ररहेको ‍हुँदा ‍कृषि क्षेत्रमा ‍हुने बालबालिकाको संलग्नता पनि उच्च छ । त्यहि भएर श्रमिकका रुपमा रहेको भनिएका १६ लाखबालबालिकाहरु मध्ये ९४ दशमलव ७ प्रतिशत कृषि क्षेत्रका श्रमिक छन् । १ दशमलव ५६ प्रतिशत सेवा क्षेत्रमा, १ दशमलव ५६ प्रतिशत निर्माण तथा यातायातक्षेत्रमा, शुन्य दशमलव ८४ प्रतिशत साधारणप्राविधिक काममा,  शुन्य दशमलव ७८ प्रतिशत औद्योगिक क्षेत्रमा र शुन्य दशमलव ४२ प्रतिशतमार्केटिङ तथा विक्री वितरण क्षेत्रमा रहेकाछन् । यसरी समग्र श्रम क्षेत्रमा संलग्न रहेका बालबालिकाहरु मध्ये पनि ५५ दशमलव ३९ प्रतिशत बालिकाहरु रहेकाछन् । नेपालमा १४ वर्ष मूनिका बालबालिकाहरुलाई कुनै पनि प्रकारले र १६ वर्ष नपुगेका बालबालिकालाई निकृष्टतथा जोखिमयुक्त काममा ‍‍लगाउन नहुने कानूनीव्यवस्था छ । तर जीवनयापनका कतिपय सवालहरुका कारण बालबालिकाहरु जस्तोसुकै श्रममा पनि संलग्न गराइने अवस्था छ । यसले बालबालिकाकोशारीरिक, मानसिक, सामाजिक, नैतिक र बौद्धिक क्षेत्रमा गहिरो अवरोध पुर्याउँदै आएको छ ।

नेपालमा बालश्रमहटाउनका लागि श्रम ऐन २०४८ र बालबालिका सम्बन्धि ऐन २०४९ लागु भएको छ । त्यसैगरी‍बालश्रम ‍सम्बन्धी राष्ट्रिय गुरुयोजना कार्यन्वयन गरिएको छ । बालबालिकासम्बन्धि यी ऐनहरुले १४वर्षमुनिका बालबालिकालाई काममा लगाउनु गैरकानूनीभएको स्विकार गर्दछन् । बाल दुर्व्यवहारलाई मानवअधिकार उल्लंघनको चरम रुपमा लिइन्छ। बालबालिकामाथि हुने यौन शोषण रदुर्व्यवहार विरुद्ध संयुक्त राष्ट्रसंघबाटै अहिलेसम्म करिव२० वटा अन्तर्राष्‍ट्रियकानून,‍ ‍सम्मेलन रघोषणाहरु भइसकेका छन्

- हाम्रो पात्रोको लागिबाबुराम भण्डारीले तयार पार्नु भएको



Date Converter

Foreign Exchange

  • Currency
  • Buy
  • Sell
  • Indian Rupee (100)
  • 1.6
  • 1.6015
  • U.S. dollar
  • 102.3
  • 102.9
  • European euro
  • 111.44
  • 112.09
  • UK pound sterling
  • 131.93
  • 132.7
  • Swiss franc
  • 102.96
  • 103.56
  • Australian dollar
  • 76.46
  • 76.91
  • Canadian dollar
  • 75.34
  • 75.78
  • Singapore dollar
  • 73.25
  • 73.68
  • Japanese yen (10)
  • 9.19
  • 9.24
  • Chinese renminbi (Yuan)
  • 14.84
  • 14.93
  • Saudi Arabian riyal
  • 27.28
  • 27.44
  • Qatari riyal
  • 28.09
  • 28.26
  • Thai baht
  • 2.96
  • 2.97
  • UAE Dirham
  • 27.85
  • 28.02
  • Malaysian ringgit
  • 23.54
  • 23.67
  • Korean Won (100)
  • 9.02
  • 9.07
  • Swedish Krone
  • 11.57
  • 11.64
  • Danish Krone
  • 14.98
  • 15.07