स्मृतिमा जेनजी आन्दोलन: मानवीय समवेदना र रक्तसञ्चारको एक दस्ताबेज

इतिहास सधैँ किताबकै पानामा लेखिन्छ भन्ने हुँदैन। त्यो त आफ्नै शरीरभित्र पनि बस्न सक्ने भयो—कुनै बास्ना वा गन्धमा, कुनै माधुर्य आवाजमा वा आर्तनादमा, कुनै एकान्त सडकको मोडमा वा कोलाहलमा, मानव स्मृतिको कुनै आदिम दस्ताबेजदेखि अचानक आँखाअगाडि यत्रतत्र सर्वत्र छाएको हुन्छ इतिहास। त्यसैले त हरेक पुस्ताले इतिहासको केही अंश हातले छोएर, आँखाले देखेर वा सबै ज्ञानेन्द्रीयले महसुस गरेको हुन्छ।

हिजोका कुरा आज इतिहास भई जाने यो धर्तीमा, गत वर्षको भदौ २३ र २४ गते नेपालको राजनीतिमा एउटा विस्फोट मात्र नभएर शासकीय स्वरूप, राज्य संरचना, नयाँ पुस्तासहितको आमनागरिक, सुरक्षा संयन्त्र, अस्पताल र आकस्मिक स्वास्थ्य सेवा जस्ता विषयको अन्तरसम्बन्धलाई एउटै आन्दोलनको कसीमा राखेर परीक्षण भएको पाइयो। उक्त दिनमा हामीले सुनेका समाचारहरू टुक्राटाकुरीमा भए पनि अनवरत प्रदर्शन, ठाउँठाउँमा झडप, कतै गोली चलेको हल्ला, कतै घाइतेको चर्चा जस्ता विषय हरेक समाचारको हेडलाइन बनेकै थिए। साँझ पर्न नपाउँदै मृत्यु हुनेहरूको सङ्ख्या बढिरहेको समाचार आइरहेको थियो। घटना अनुसन्धानको निष्कर्ष केही महिनापछि सार्वजनिक हुँदा भदौ २३–२४ को घटनामा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या ७६ जना र घाइतेको सङ्ख्या २,५२२ रहेको पाइयो। अर्थात्, हामीले उक्त दिन सुनेको भययुक्त समाचार केवल हल्ला मात्र नभएर त्यसको पछाडि एउटा गम्भीर मानवीय क्षति आकार लिइरहेको रहेछ भन्ने पछि थाहा भयो।