कार्बनको भारी र संकटको किनारमा नेपाल

हामीले फेर्ने हरेक सासमा आधुनिक औद्योगिक सभ्यताको एउटा अदृश्य र घातक मूल्य लुकेको छ–कार्बन उत्सर्जन । आकाशतिर मडारिइरहेको धुवाँका काला बादलहरू केवल भौतिक विकास र प्रगतिका चिह्न मात्र होइनन्, सिंगो धर्तीको विनाशका मौन र क्रूर साक्षी हुन् । तथ्याङ्कलाई मात्र सरसर्ती हेर्ने हो भने, विश्वको वातावरण प्रदूषित बनाउने यस होडबाजीमा चीन सबैभन्दा अगाडि देखिन्छ, जसले वार्षिक १३,१२५ मिलियन टन अर्थात् विश्वको २९.२ प्रतिशत कार्बनडाइअक्साइड वायुमण्डलमा ओकल्छ । त्यसै गरी, विश्व अर्थतन्त्रको नेतृत्व गर्ने अमेरिकाले ४,६३२ मिलियन टन (११.११ प्रतिशत) र छिमेकी भारतले ३,१५४ मिलियन टन (८.२२ प्रतिशत) कार्बन उत्सर्जन गर्दै पृथ्वीको तापक्रमलाई खतरनाक विन्दुतिर धकेल्न मुख्य भूमिका खेलिरहेका छन् । रुस, जापान, इरान, इन्डोनेसिया, साउदी अरेबिया, दक्षिण कोरिया र जर्मनीजस्ता शक्तिशाली राष्ट्रहरू पनि प्रकृतिको दोहन गर्ने यस विनाशकारी दौडमा पछि छैनन् । तर कुल उत्सर्जनको यो विशाल अङ्कले मात्र सबै सत्य बोल्दैन, जब हामी प्रतिव्यक्ति उत्सर्जनको गहिरो र वस्तुनिष्ठ विश्लेषण गर्छौं, तब विकसित औद्योगिक राष्ट्रहरूको वास्तविक र डरलाग्दो अनुहार उदाङ्गिन्छ ।

तथ्याङ्कको पर्दा उघारेर हेर्दा साउदी अरेबियामा प्रतिव्यक्ति १७.७३ टन, रुसमा १४.०६ टन र अमेरिकामा १३.५९ टन कार्बन उत्सर्जन हुन्छ । जबकि कुल उत्सर्जनमा अगाडि देखिए तापनि विशाल जनसंख्या भएको चीनको प्रतिव्यक्ति उत्सर्जन ९.१३ टन छ भने भारतको प्रतिव्यक्ति कार्बन पदछाप केवल २.१९ टन मात्र छ । यसले के स्पष्ट पार्छ भने, धनी र विकसित मुलुकहरूले उपभोग गर्ने अतिवादी, विलासी र गैरजिम्मेवार जीवनशैली नै वास्तवमा प्रकृतिका लागि सबैभन्दा घातक विष बनेको छ । साना, गरिब र विकासोन्मुख राष्ट्रहरूले नगण्य मात्रै स्रोत–साधन प्रयोग गरिरहँदा, केही सीमित औद्योगिक महाशक्तिहरूको असीमित भौतिक तृष्णा र आर्थिक लाभको होडले सिंगो मानव सभ्यतालाई नै विनाशको भुमरीमा धकेल्दै छ ।