शास्त्रीय मान्यता र लोकपरम्पराको संगम मानसी लोकपर्व गौरा

डडेलधुरा । प्राचीन मानसखण्डको भौगोलिक इतिहास पौराणिककालीन मानिन्छ । मानसरोवरदेखि आधुनिक नेपालको गण्डक, कर्णाली, सेती, महाकाली र छिमेकी मुलुक भारतको उत्तराखण्ड, कुमाउ, गढवाल क्षेत्रको अधिकांश हिमाली र पहाडी भूभाग मानसखण्डमा पर्दछन् । प्राचीन मानसखण्डका बस्तीहरुमा हाल गौरापर्वको चहलपहल शुरु भएको छ । गौरा एकादशी व्रतदेखि आरम्भ हुने मानसी लोकपर्व गौरा आगमनको पूर्वसन्ध्यामा यहाँ एउटा अनौठो सांस्कृतिक हलचल शुरु हुन्छ । घर पोतेर सफा र चिटिक्क पारिन्छ । आँगन र बाटाघाटाहरु सफा गरी मीठो–मसिनो खाना, गच्छेअनुसार कपडाको जोहो गरिन्छ । परदेशिएकाहरु गौरा मनाउन घर फर्किन्छन् ।

गौरा पञ्चमीको दिन पञ्च अन्न भिजाइन्छ । महिलाहरू बिरुडा धुन्छन् । साउँ, धान, तिल, कुर्जो अपामार्ग, बलजस्ता पञ्च वनस्पतिबाट गौराको प्रतिमूर्ति बनाएर अमूर्तभरणी सप्तमीको दिन गौरा भित्र्याइन्छ । अष्टमीको दिन गौरा मातालाई लिन महेश्वर आउने विश्वासका साथ महिलाहरू गौरा–महेश्वरलाई शिरमा राखेर खेलाउँछन् । मंगल गान, सगुन र फागसँगै अठ्यावाली गुन्जिन्छ । अठ्यावाली मनाएसँगै व्रतालु महिलाहरुले दुब्धागो लगाउँछन् । बिरुडाले घरका सदस्यको टाउको पूजा गरिन्छ ।