निराशाको स्मारक बन्दै सिक्टा सिँचाइ

कतै आशा त कतै निराशा बगेको छ, सिक्टा सिँचाइमा। खेत अगाडि राष्ट्रिय गौरवको सिँचाइ नहर छ, तर अधिकांश किसान आकाशतिर हेरेर भगवान्सँग पानी माग्दैछन्। बाँकेका किसानहरूको यो नियतिले हाम्रो राज्य संयन्त्रको चरम असफलता र विकास निर्माणको बेथितिलाई गिज्याइरहेको छ। दुई दशकभन्दा बढी समय र २२ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी राज्यको ढुकुटी खर्च भइसक्दा पनि सिक्टा सिँचाइ आयोजना केवल ४४ प्रतिशत भौतिक प्रगतिमा खुम्चिनु गम्भीर चिन्ताको विषय हो। खडेरीले खेतमा छरेको मल सुकेर गुइँठाजस्तै बन्दा पनि नहरमा पानी नआउनुले आयोजनाको उपादेयतामाथि नै प्रश्नचिह्न खडा गरेको छ। सन् १९७५ देखि सुरु भएको सम्भाव्यता अध्ययन र पटक–पटकको भूराजनीतिक हस्तक्षेपलाई चिर्दै आफ्नै स्रोतबाट सुरु गरिएको यो आयोजना अहिले प्राविधिक र व्यवस्थापकीय हेलचेक्य्राइँको सिकार बनेको छ। यसै पनि २५ क्युमेक्स पानी परीक्षण गर्दा नहर भत्किएको थियो।

मुख्य समस्या पश्चिमी मूल नहरमा देखिएको छ। घुलनशील (डिस्पर्सिभ) माटोमाथि नहर निर्माण गर्नु गम्भीर प्राविधिक त्रुटि थियो। जसको परिणाम स्वरूप ५० क्युमेक्स क्षमताको नहरमा ५ क्युमेक्स पानी छाड्दा पनि संरचना भत्किने डरलाग्दो अवस्था छ। विदेशी विज्ञ ल्याएर माटोको परीक्षण गर्नुपर्ने बाध्यताले हाम्रो इन्जिनियरिङ क्षमता र पूर्वतयारीको अभावलाई छर्लंग पार्छ।