समृद्धिको मृगतृष्णा

नेपालको आर्थिक विकास भयो कि भएको छैन भन्ने प्रश्नको उत्तर ‘भयो’ वा ‘भएन’ भन्ने दुई शब्दमा दिनु उचित होइन। यसको उत्तर सापेक्षतामा खोज्नुपर्छ। सन् १९५० अघिको नेपाल र त्यो समयका नेपाली जनताको जीवनस्तरसँग तुलना गर्ने हो भने नेपालले धेरै विकास गरेको छ। आर्थिक, सामाजिक, राजनीतिक सबै क्षेत्रमा नेपाली सन् १९५० को तुलनामा धेरै विकसित भएका छन्। जीवनस्तर धेरै सुधारिएको छ। यही कालखण्डमा एसियाका समकालीन केही देशहरूसँग तुलना गर्ने हो भने नेपाल विकासको दृष्टिले धेरै पछाडि छ।

सन् १९५० मा नेपाल जहानियाँ शासनबाट मुक्त भई प्रजातन्त्रको उज्यालो देख्यो। नेपाली जनताले आफ्नो भाग्य आफैं कोर्न सक्ने अवसर प्राप्त गरे। हामीभन्दा नौ वर्षपछि सन् १९५९ मा स्वशासनको अधिकार पाएको र त्यसको ६ वर्षपछि सन् १९६५ मा पूर्ण स्वतन्त्र भएको देश हो सिंगापुर। सन् १९४८ मा जापानी उपनिवेशबाट स्वतन्त्र भएको, सन् १९५० देखि उत्तर र दक्षिणबिचमा घातक युद्ध भई करिब ३० लाख कोरियालीहरू मारिएको, युद्धले अर्थतन्त्र ध्वस्त भएको तथा सन् १९५३ मा युद्धविराम भएको देश हो गणतन्त्र कोरिया, जसलाई दक्षिण कोरिया पनि भनिन्छ। मुख्यभूमि चीनबाट अलग भई सन् १९४९ देखि स्वशासन गरेको र हरदम युद्धको त्रासमा रहेको देश हो ताइवान। पूर्वी एसियाका यी तीन देशले गरेको आर्थिक विकाससँग नेपालको तुलना गर्ने हो भने धर्ती–आसमानको फरक देखिन्छ।