विपत् व्यवस्थापनको अवस्था र व्यवस्था

विपत् भनेको एउटा यस्तो आपत्कालीन अवस्था हो, जसले धनजनको क्षति गर्नुका साथै समुदायको दैनिक दिनचर्यालाई खल्बल्याउँछ। यसबाट मानवीय, भौतिक, आर्थिक र वातावरणीय क्षति हुनुका साथै सामान्य सामाजिक अवस्थासमेत अवरुद्ध हुन्छ। प्रकोप र विपत्लाई सामान्यतया एउटै अर्थमा बुझिए तापनि यी दुईबीच भिन्नता छ। प्रकोप त्यस्तो सम्भावित घटना हो, जसले जैविक, प्राकृतिक र वातावरणीय क्षति गराउने सम्भावना बोकेको हुन्छ भने विपत् त्यही प्रकोपले निम्त्याउने संकटकालीन अवस्था हो। प्रकोपविरुद्ध जुध्न वा त्यसको सामना गर्न अन्य व्यक्ति, समुदाय, संघसंस्था वा देशकै सहयोग चाहिने अवस्था सिर्जना हुनु नै विपत् हो।

प्रकोपले विपत् ल्याउन सक्छ। बाढी, पहिरो, आगलागी, हुरीबतास, चट्याङ आदि प्राकृतिक विपतअन्तर्गत पर्दछन्। यसैगरी, मानवीय क्रियाकलापबाट आउने द्वन्द्व, अनिकाल, डढेलो, सूक्ष्म जीवाणु आतंक (महामारी), बर्डफ्लु, सर्पदंश, खानी तथा हवाई दुर्घटना, सडक तथा औद्योगिक दुर्घटना, विषाक्त ग्यास वा रसायन चुहावट, विस्फोटन, वातावरणीय प्रदूषण, वन विनाश आदि मानव सिर्जित विपत् हुन्। प्रकोपबाट विश्वमा हरेक वर्ष हजारौं मानिसको ज्यान जान्छ, कैयौं हराउँछन् र लाखौं परिवार घरबारविहीन हुन्छन्। यसबाट अर्बौं रुपैयाँ बराबरको धनसम्पत्ति नष्ट हुन्छ।