कुष्ठरोगमुक्त नेपालको लक्ष्य: मधेश प्रदेश अझै किन पछाडि?

नेपालले जनवरी २०१० मा राष्ट्रिय स्तरमा कुष्ठरोगलाई सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याका रूपमा उन्मूलन (Leprosy Elimination as a Public Health Problem) गरेको घोषणा गरेको थियो। सार्वजनिक स्वास्थ्यको अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार प्रति १०,००० जनसंख्यामा एक जना भन्दा कम कुष्ठरोगी (Prevalence Rate <1/10,000) कायम भएपछि यो उपलब्धि हासिल भएको थियो। हाल नेपालमा कुष्ठरोगको प्रचलन दर ०.८८ प्रति १०,००० जनसंख्या रहेको छ। तर, राष्ट्रिय उपलब्धिको झण्डै डेढ दशकपछि पनि मधेश प्रदेशमा यो दर १.२८ प्रति १०,००० जनसंख्या रहेकोले प्रदेशले अझै सार्वजनिक स्वास्थ्य समस्याका रूपमा कुष्ठरोग उन्मूलन गर्न सकेको छैन।

यद्यपि मधेश प्रदेशमा प्रचलन दर राष्ट्रिय औसत भन्दा माथि रहेको छ, पछिल्ला चार वर्षका तथ्याङ्कले कुष्ठरोग नियन्त्रण कार्यक्रम सकारात्मक दिशामा अघि बढिरहेको देखाउँछन्। आर्थिक वर्ष २०७९/८० मा ९४५ नयाँ बिरामी पत्ता लागेकोमा २०८०/८१ मा ८७४, २०८१/८२ मा ८५७ तथा २०८२/८३ को जेठ मसान्तसम्म ५८९ नयाँ बिरामी मात्र पत्ता लागेका छन्। यो तथ्याङ्कले सक्रिय बिरामी खोज, निःशुल्क उपचार सेवा तथा नियमित निगरानी प्रणालीको प्रभावकारिता क्रमशः बढ्दै गएको संकेत गर्दछ।