नीतिले नदेखेको नेपाल : बजेट, मौद्रिक नीति र अर्थतन्त्रको आधारबारे एउटा आवश्यक बहस

हरेक वर्ष नेपाल सरकारले बजेट सार्वजनिक गर्छ। त्यसपछि नेपाल राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीति ल्याउँछ । बजेटसँगै आर्थिक वृद्धिदरका लक्ष्य घोषणा हुन्छन्, लगानी विस्तारका योजना आउँछन्, निजी क्षेत्रलाई प्रोत्साहन गर्ने प्रतिबद्धता दोहोरिन्छ र अर्थतन्त्रलाई चलायमान बनाउने अनेक कार्यक्रम प्रस्तुत गरिन्छन् ।

यी सबै कुनै पनि मुलुकको विकासका लागि आवश्यक पक्ष हुन् । तर, एउटा गम्भीर प्रश्न भने हरेक वर्ष उस्तै रहन्छ । यी नीतिहरूले वास्तवमा कसको जीवन बदलिरहेका छन् ? आर्थिक वृद्धिदर बढ्नु राम्रो हो। विदेशी लगानी आउनु आवश्यक हो। डिजिटल प्रविधिको विस्तार समयको माग हो। ठूला उद्योग र पूर्वाधार आयोजना पनि विकासका आधार हुन् । तर, यिनै उपलब्धिबीच अर्को यथार्थ पनि छ । नेपालको ठूलो हिस्सा अझै किसान, साना व्यापारी, घरेलु उद्योग, निर्माण मजदुर, स्वरोजगारमा आधारित उद्यमी र अनौपचारिक क्षेत्रमा आश्रित परिवारहरूले धानेका छन् । यही वर्गले उत्पादन गर्छ । रोजगारी सिर्जना गर्छ । स्थानीय बजारलाई जीवित राख्छ । अर्थतन्त्रको दैनिक चक्रलाई निरन्तरता दिन्छ । यही वर्गलाई यस लेखमा ‘सानो नेपाल’ भनिएको छ ।