नेपालमा नर्सिङ शिक्षा, सेवा र पेशागत अवस्था: अवसर र चुनौती

हालै नर्स अभियन्ता ज्योति रानाभाटले नर्सिङ पेशासँग सम्बन्धित मागहरू राखी गर्नुभएको आमरण अनसनसँगै नर्सिङ पेशाको वर्तमान दयनीय अवस्था पुनः चर्चाको शिखरमा छ। स्वास्थ्य सेवा प्रणालीको गुणस्तर, पहुँच र प्रभावकारिता कायम गर्न नर्सिङ जनशक्तिको महत्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। नर्स बिरामीसँग सबैभन्दा बढी समय प्रत्यक्ष सम्पर्कमा रहने, उपचार प्रक्रियाको निरन्तर अनुगमन गर्ने, औषधि तथा उपचारको सुरक्षित प्रयोग सुनिश्चित गर्ने, स्वास्थ्य शिक्षा प्रदान गर्ने, बिरामी तथा परिवारलाई मनोसामाजिक सहयोग गर्ने र स्वास्थ्य संस्थाको दैनिक सेवा सञ्चालनमा अग्रपंक्तिमा रहने जनशक्ति हो। त्यसैले कुनै पनि मुलुकको स्वास्थ्य प्रणाली कति बलियो छ भन्ने मूल्याङ्कन गर्दा नर्सिङ जनशक्तिको संख्या मात्र होइन, उनीहरूको योग्यता, सीप, वितरण, कार्य वातावरण, पारिश्रमिक, नेतृत्वमा सहभागिता र पेशागत सम्मानलाई समेत हेर्नुपर्ने हुन्छ।

नेपालमा नर्सिङ शिक्षा र सेवाको विकास लामो ऐतिहासिक यात्राबाट वर्तमान अवस्थामा आइपुगेको छ। २०१४ सालमा काठमाडौँमा पहिलो नर्सिङ स्कुल स्थापना भएको थियो। त्यस समयको नर्सिङ शिक्षा मुख्यतः अस्पतालकेन्द्रित थियो। पछि २०२९ सालमा त्रिभुवन विश्वविद्यालयअन्तर्गत चिकित्सा शास्त्र अध्ययन संस्थान (आईओएम) स्थापना भएपछि नर्सिङ शिक्षा संस्थागत रूपमा विस्तार हुँदै गयो। संस्थानले स्नातक तहको नर्सिङ कार्यक्रम प्रारम्भ गर्‍यो र त्यसपछि नेपालमा नर्सिङ शिक्षा क्रमशः प्रमाणपत्र तहबाट स्नातक, स्नातकोत्तर तथा विशेषज्ञतातर्फ विस्तार भयो।