नेपालको स्वास्थ्य प्रणाली: प्राथमिक स्वास्थ्य सेवाको सुदृढीकरण, रेफरल प्रणाली र विकेन्द्रीकरणको आवश्यकता

१. भूमिका: एउटा पर्यवेक्षकको अनुभव

बेलायतको अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयअन्तर्गतको नेशनल हेल्थ सर्विस (एनएचएस) को न्यूरोसर्जरी विभागमा पर्यवेक्षकका रूपमा काम गर्ने अवसरले नेपालको स्वास्थ्य प्रणालीबारे गहिरो रूपमा सोच्न प्रेरित गर्‍यो। यहाँ प्रत्येक बिरामी एउटा सुव्यवस्थित रेफरल प्रणाली हुँदै विशेषज्ञ सेवासम्म पुग्छन्। बिरामीले पहिले आफ्नो सामान्य चिकित्सक (जनरल प्य्राक्टिसनर-जीपी) सँग परामर्श गर्छन्। आवश्यक परे मात्र विशेषज्ञकहाँ पठाइन्छ, र अन्ततः न्यूरोसर्जनसम्म पुग्छन्। हेर्दा सामान्य लाग्ने यो प्रक्रिया नै सम्पूर्ण स्वास्थ्य प्रणालीको मेरुदण्ड हो।