सत्ताद्वारा उपेक्षित राज्यको चौथो अंग

नेपालले राणा शासनदेखि पञ्चायती व्यवस्था, बहुदलीय लोकतन्त्र, संवैधानिक राजतन्त्र, गणतन्त्र हुँदै आजको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रसम्मको लामो ऐतिहासिक यात्रा तय गरेको छ। यो यात्रा परिवर्तन, जनआन्दोलन, संघर्ष र लोकतान्त्रिक विकासको प्रतिविम्ब हो। यस अवधिमा सरकार फेरिए, राजनीतिक व्यवस्था परिवर्तन भए, संविधानहरू संशोधित र प्रतिस्थापित भए। तर एउटा संस्था भने प्रत्येक राजनीतिक उतारचढाव, संक्रमण र परिवर्तनबिच पनि निरन्तर जनताको पक्षमा दृढतापूर्वक उभिइरह्यो– नेपाली सञ्चारमाध्यम।

इतिहासले बारम्बार प्रमाणित गरेको छ कि कुनै पनि राष्ट्रमा सञ्चारमाध्यम कमजोर हुँदा लोकतन्त्र पनि क्रमशः कमजोर बन्दै जान्छ। जहाँ प्रेस स्वतन्त्रता सीमित हुन्छ, त्यहाँ भ्रष्टाचार मौलाउँछ, जनअधिकार संकुचित हुन्छ, सार्वजनिक उत्तरदायित्व क्षीण बन्छ र राज्यमाथिको नागरिक निगरानी प्रभावहीन हुँदै जान्छ। विश्वका अनेकौं उदाहरणहरूले यही यथार्थ पुष्टि गरेका छन्। यसको विपरीत, जहाँ स्वतन्त्र, सशक्त र उत्तरदायी सञ्चारमाध्यमको विकास भएको छ, त्यहाँ सुशासन, पारदर्शिता, विधिको शासन र लोकतान्त्रिक संस्कृतिले पनि बलियो आधार पाएका छन्। स्वतन्त्र मिडिया केवल समाचार सम्प्रेषण गर्ने माध्यम होइनन्, लोकतन्त्रको जीवनशक्ति, नागरिक चेतनाको संवाहक र सत्यका पहरेदार हुन्।