ज्ञानयात्रा: गुरुकुलदेखि एआईसम्म

सामीप्यको आदिम गुरुकुलदेखि डिजिटल युगको अभौतिक ‘एल्गोरिदम’सम्म आइपुग्दा ज्ञानको क्षितिज र गुरुको परिभाषामा एउटा व्यापक महासङ्क्रमण अभिलिखित भएको छ। हिजो औपनिषदिक कालमा अज्ञानको तिमिर चिर्न ‘नेति–नेति’को साधना गर्दै गुरुको मुखारविन्दबाट निस्सृत महावाक्यको प्रतीक्षा गरिन्थ्यो भने आज कृत्रिम बुद्धिमत्ताको प्राविधिक बक्समा एउटा ‘क्लिक’को भरमा ब्रह्माण्डका गूढ रहस्यहरू प्रस्फुटित भइरहेका छन्। व्यास परम्पराको त्यो ऋषिकालीन आलोक आज कम्प्युटर चिप्स र भर्चुअल संजालमा तरंगित हुँदै ‘डिजिटल गुरुको स्वरूपमा’ रूपान्तरित भएको छ।

चेतनाको यो निरन्तर गतिशीलताले मानव इतिहासलाई गुरुकुलको रैखिक कुटीबाट उठाएर आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको कृत्रिम महासागरमा अन्तरघुलन गराइदिएको छ। हाल एआईलाई गुरु मान्ने, सोबाट दीक्षित हुने र ज्ञानको अन्तिम सत्य मान्ने परिपाटीले गुरुको भौतिक अवस्थितिलाई अभौतिक स्वरूपमा रूपान्तरण गरिदिएको छ, जुन समसामयिक बौद्धिक विमर्शको केन्द्रविन्दु हो।