रोपाइँः हिलोबाट भातसम्म

‘भात खानु भयो ?’ तपाईं हामी सबैले भेटमा सोध्ने यो सामान्य प्रश्न हो । हामीमध्ये धेरैजसोको दिन भातबाट सुरु हुन्छ र भातमै टुंगिन्छ । तर के सबैलाई थाहा छ, यो भात कहाँबाट आउँछ ? कसरी तयार हुन्छ ? सहरमा बस्ने मेरा केही साथीहरूलाई सोध्दा उनीहरूले भने, ‘दोकानबाट किन्ने हो, बोराबाट आउँछ ।’

साना बालबालिका त चामल कारखानामै बन्छ भन्ने पनि सुन्न पाइन्छ । वास्तवमा, भातको कथा त्यति सरल छैन । यसको सुरुवात हुन्छ धान खेतबाट, किसानको मिहिनेतबाट, अनि असारको रोपाइँबाट । धान नै भातको पहिलो अन्न हो । धान नदेखेका पनि धेरै बालबालिका हुन सक्छन् । धान एउटा बाली हो, जुन पानी भरिएको खेतमा उब्जाइन्छ । सुरुमा किसानहरूले सानो ठाउँमा धानको बीउ छर्छन्, जसलार्ई ‘ब्याड’ भनिन्छ । केही हप्तापछि त्यहाँ ससाना हरिया बिरुवाहरू उम्रिन्छन्, जसलाई धानको बिउ अर्थात बेर्ना भनिन्छ । यी बेर्नाहरू नै पछि ठुलो खेतमा लगेर रोपिन्छन् यही प्रक्रिया नै ‘रोपाइँ’ हो ।