सुरक्षित बस्ती निर्माण अबको राष्ट्रिय आवश्यकता

नेपाल प्राकृतिक सुन्दरताले सम्पन्न देश हो । त्यति मात्र नभएर भौगोलिक जोखिमका दृष्टिले पनि अत्यन्त संवेदनशील राष्ट्र हो । उत्तरमा उच्च हिमाल, महाभारत पर्वत, चुरे (शिवालिक) पर्वतदेखि दक्षिणमा समथर तराईसम्म फैलिएको यहाँको भूगोल छोटो समयमै तीव्र परिवर्तन भइरहेको छ । यही विविध भूगोलका कारण नेपालमा हिमपहिरो, हिमताल विस्फोट, बाढी, पहिरो, डुबान, भूक्षय र भूकम्पजस्ता विपद्को जोखिम उच्च रहेको छ । पछिल्ला वर्षमा जलवायु परिवर्तनले यी जोखिमलाई अझ जटिल बनाउँदै लगेको देखिन्छ ।

यसको पछिल्लो उदाहरण २०८३ भदौ १० गते बिहान रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढी हो । बिहान करिब ९ः४० बजे आएको बाढीले ठूलो धनजनको क्षति पु¥यायो । यसले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखाका नदी किनाराका क्षेत्रमा ठूलो असर ग¥यो । हजारौँ मानिसको ज्यान लियो । बाँचेकाहरुको पनि बिचल्ली र बिल्लीबाठ बनायो । तर पनि उद्धार, खोजी र राहतसँगै विस्थापित नागरिकलाई सुरक्षित स्थानमा पुनस्र्थापना गर्नु अहिलेको प्रमुख आवश्यकता बनेको छ । यस्तो विपद्लाई केवल ‘प्राकृतिक प्रकोप’ मात्र भनेर बुभ्mनुहुँदैन । विपद्को उत्पत्ति प्राकृतिक हो तर त्यसले निम्त्याएको क्षति मानिसले गरेको भू–उपयोग, बस्ती विस्तार, पूर्वाधार निर्माण र जोखिमप्रतिको तयारीसँग प्रत्यक्ष सम्बन्धित पनि छ । नदीको प्राकृतिक बहाव क्षेत्रमै घर, होटल, बजार र अन्य संरचना निर्माण, जोखिमयुक्त भिरालो जमिनमा बस्ती विस्तार तथा कमजोर भूभागमा सडक निर्माण गर्ने प्रवृत्तिले प्राकृतिक प्रकोप मानवीय संकटमा परिणत भयो र हुँदै गहिरहेको पनि छ ।