मेरिटोक्रेसीको आवरणमा विश्वविद्यालय नेतृत्व : नयाँ बोतलमा पुरानै झोल ?

योग्यतातन्त्र (मेरिटोक्रेसी) भन्नाले समाजका विभिन्न पेसा, सङ्गठन, व्यवसाय, सरकारी, गैर- सरकारी र अन्य संस्थागत संरचनाहरूमा, तिनको प्रकृति अनुरूप स्थापित मापदण्ड (निष्पक्षता, क्षमता–आधारित र पारदर्शिता) आधारित सिद्धान्तहरूमा निश्चित प्रयोजनार्थ मानव संसाधनको मूल्याङ्कन र चयन गर्ने प्रणाली लाई जनाउँछ ।

परम्परागत दर्शनदेखि आधुनिक विश्वका अभ्यासलाई दृष्टिगत गर्ने हो भने विश्वविद्यालय जस्तो ज्ञान-केन्द्रित संस्थामा नेतृत्व चयन प्रक्रिया ज्ञान, चरित्र, अनुभव र सार्वजनिक विश्वासका आधारमा पूर्वाग्रह रहित निष्पक्ष ढङ्गबाट गरिनु पर्ने मान्यता स्थापित छ । यस लेखमा पौराणिक समयका शिक्षालय तथा आधुनिक मुलुकहरूका उच्च शिक्षण संस्थाहरूले अवलम्बन गर्ने पारदर्शी अभ्यासहरूका साथै नेपाल सरकारले विगत र वर्तमानमा विश्वविद्यालयको उच्च तहका नेतृत्व छनोट प्रक्रियामा अवलम्बन गरेको योग्यतातंत्र बारेमा चर्चा गरिएको छ ।