नेपालमा संक्रामक रोग निदानकालागि प्रयोगशालाको वर्तमान अवस्था र भावी मार्ग

१. पृष्ठभूमि

नेपाल जस्तो भूपरिवेष्ठित र विकासोन्मुख राष्ट्रमा जनस्वास्थ्यको पाटो सधैं चुनौतीपूर्ण रहँदै आएको छ। भौगोलिक विविधता, गरिबी, अशिक्षा र अव्यवस्थित सहरीकरणका कारण यहाँ सरुवा रोगहरूको जोखिम उच्च छ। नेपालको भौगोलिक बनोट जति सुन्दर छ, संक्रामक रोगको बनोट र प्रकृतिको बदलिँदो रूप त्यति नै जटिल बन्दै गएको छ। हिजोका दिनमा तराईको गर्मीमा मात्र सिमित रहने लामखुट्टे आज जलवायु परिवर्तनको तातो हावा पछ्याउँदै हिमाली फेदीसम्म पुगिसकेका छन्। हिउँ पर्ने जिल्लाहरूमा डेंगु र मलेरियाको संक्रमण देखिनुले नेपालको संक्रामक रोगको भूगोल बदलिएको संकेत गर्छ। अर्कोतर्फ, पानी र हावाको माध्यमबाट फैलिने पुराना शत्रुहरू—क्षयरोग (टिबी), झाडापखाला र टाइफाइड—अझै पनि जनस्वास्थ्यको चुनौती बनेर उभिएका छन्। आधुनिक जीवनशैली र सहरीकरणसँगै ‘एन्टीमाइक्रोबियल रेजिस्टेन्स’ (एएमआर) अर्थात् एन्टिबायोटिक औषधिले काम नगर्ने नयाँ अदृश्य संकट पनि थपिएको छ, जसले सामान्य संक्रमणलाई पनि घातक बनाइदिँदैछ। वर्तमान समयमा डेंगु, स्क्रब टाइफस, चिकनगुनिया र कोभिड-१९ जस्ता नयाँ तथा पुराना सरुवा रोगहरूको प्रकोप बारम्बार दोहोरिने गरेको छ।साथै खुल्ला सिमाना र प्रयाप्त निगरानी को अभावका कारण सम्भावित नया महामारीजन्य रोग भित्रिने जोखिम पनि कायम नै छ।