आज बीपी जीवित भइदिएको भए…

नेपालका प्रथम जननिर्वाचित प्रधानमन्त्री बीपी कोइरालाको धर्मनिरपेक्षतासम्बन्धी दृष्टिकोण बुझ्दा अर्को महŒवपूर्ण पक्षतिर पनि ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । कतिपयले धर्मनिरपेक्षतालाई ‘पश्चिमबाट आयात गरिएको अवधारणा’ भनेर आलोचना गर्ने गरेका छन् । तर, बीपीको राजनीतिक सोच हेर्दा उनी कुनै पनि विचारलाई अन्धरूपमा आयात गर्ने पक्षमा थिएनन् । उनी सधैं नेपालको सामाजिक बनोट, ऐतिहासिक अनुभव र राष्ट्रिय आवश्यकता केन्द्रमा राखेर लोकतान्त्रिक मूल्य व्याख्या गर्ने गर्थे । त्यसैले उनले धर्मनिरपेक्षताको पक्षमा बोलेको अर्थ पश्चिमी राजनीतिक मोडेलको नक्कल गर्नु नभएर नेपालको बहुधार्मिक र बहुसांस्कृतिक यथार्थलाई स्वीकार गर्नु थियो ।

नेपालको इतिहासमा हिन्दु र बौद्ध परम्पराले लामो समयदेखि सहअस्तित्व कायम गरेका छन् । त्यसैगरी, किरात, बोन, इस्लाम, क्रिश्चियन तथा अन्य धार्मिक समुदायले पनि नेपालको सामाजिक जीवन समृद्ध बनाएका छन् । यस्तो विविधतायुक्त समाजमा राज्य कुनै एक धर्मसँग औपचारिकरूपमा आबद्ध हुँदा अन्य समुदायमा मनोवैज्ञानिक दूरी बढ्ने सम्भावनालाई बीपीले समयमै बुझेको देखिन्छ । त्यसैले उनका लागि राष्ट्रिय एकताको आधार ‘कुनै एक धर्मको प्रभुत्व होइन, सबै नागरिकको समान राजनीतिक हैसियत थियो’ भन्ने बुझिन्छ ।