भूत भगाउने पर्वः पाहां चाह्रे | Hamro Patro
Make Kundali | Buy Tickets | Live Video Call

ब्लग - साहित्य / Nepali Festivals

भूत भगाउने पर्वः पाहां चाह्रे




पाहां चाह्रेको भोलिपल्ट टोलैपिछे कर्म नचलाइएका बालबालिकाहरुलाई बेसार राखी पकाएको भात, गेडागुडी, तरकारी, तोरीको साग र दाल पातमा राखेर खुवाउने गरिन्छ ।



नेवार समुदायलाई चाडपर्वको धनी समुदाय पनि भन्ने गरिन्छ । वर्षभरि कुनै न कुनै चाडपर्व पर्ने भएकाले पनि नेवार समुदायलाई चाडपर्वको धनी समुदाय भनिएको हो । यस्तै अनेक चाडपर्वमध्येको पाहां चाह्रे वा पासा चाह्रे पनि एक हो । हरेक वर्ष चैत कृष्ण चर्तुदशीको पिशाच चर्तुदशीदेखि चैत शुक्ल परेवाको दिनसम्म मनाइने यो पर्व यसपालि पनि भित्रिसकेको छ ।
पाहांको अर्थ अतिथि भन्ने हुन्छ, पासाको मतलब साथी । चाह्रे भनेको चर्तुदशी हो । नेवारी परम्पराअनुसार आपूmले मात्र खाएर पुग्दैन आफन्त तथा इष्टमित्रलाई पनि बोलाइ खुवाउनुपर्छ भन्ने गरिन्छ । पाहुना तथा साथीहरुलाई बोलाएर भोज खुवाउने भएरै यो चाडलाई पाहां वा पासा चाह्रे भन्ने गरिएको हो । भक्तपुरमा बिस्केट जात्रा, ललितपुरमा रातो मच्छिन्द्रनाथको रथजात्राजस्तै पाहां चाह्रेलाई काठमाडौंको मुख्य जात्राको रुपमा लिने गरिन्छ । यो जात्रा विशेषगरी काठमाडौंको किलागलदेखि तल र लगनदेखि माथिको बीचको भागमा विशेष रुपमा मनाउने गरिन्छ । जाडो महिना सकिने र गर्मी सुरु हुने समयमा हावाहुरी आउने र विभिन्न किसिमले लाग्ने रोगलाई रोक्न धार्मिक उपायअनुसार यो चाड मनाउने गरिएको हो । भूतप्रेत, दुष्ट आत्मा र पिशाचबाट जोगाउन पनि पाहां चाह्रे मनाउने गरिन्छ । यो जात्रामा विभिन्न देवीदेवताको पूजा गरिन्छ भने पाहां चाह्रेको भोलिपल्ट टँुडिखेलमा घोडा दौडाएर घोडेजात्रा मनाइन्छ । यो पर्वलाई तान्त्रिक दृष्टिकोणले पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण मानिन्छ ।

विशेषत काठमाडौं उपत्यकाका नेवार समुदायले बडो श्रद्धापूर्वक विभिन्न टोलमा रहेका गणेश, भैरव, भगवती र विशेष गरी अष्टमातृका देवीको पूजा गर्ने र खट जात्रा गर्ने गर्दछन् । देवीदेवताहरुको पूजा गर्ने क्रममा कुखुरा, हाँस, बोका, राँगाको बली दिने चलन पनि छ । यो जात्रामा लुमधि अजिमा (भद्रकाली), कंगः अजिमा (कंकेश्वरी), म्ह्येपी अजिमा (ज्ञानेश्वरी), मैती अजिमा (मैतीदेवी), तख्ती अजिमा (नीलबाराही), न्यतमरु अजिमा (नरदेवी), बछला अजिमा (भुवनेश्वरी) र लुँती अजिमा (इन्द्रायणी) स्थापना गरेर खट जात्रा निकालिन्छ । जात्रा निकाल्दा बाजा बजाउँदै, गीत गाउँदै देवताको खट बोकेर घुमाउने गरिन्छ । पर्वको अन्तिम दिन राति काठमाडौंको संरक्षक मानिने लुँमधि अजिमा, वटु अजिमाको खट टुँडिखेलमा ल्याइन्छ । त्यसपछि कंगः अजिमाको खट पनि ल्याइन्छ । टुँडिखेलमा देवता जुधाउने भनी टेबहादल र वटु अजिमाको खटमा बसेका मानिसहरुले हातमा बालिरहेका मसाल साटफेर गरी तीनपटक खट घुमाएर फर्काइन्छ । अन्य ठाउँमा पनि देवता जुधाउने काम हुन्छ । असनमा देवता जुधाइरहँदा असनका मानिसहरुले घरघरका झ्यालबाट पूmलअक्षता, टीका, अबिर र चामलको पिठोले बनाएको रोटीका टुक्राहरु फाल्ने गर्छन् । यो रोटीको टुक्रालागि ¥यालीमा उपस्थित भक्तजनहरु ठेलामठेल नै हुने गर्दछ । यो रोटीमा विशेष अद्भूत शक्ति हुने जनविश्वास छ ।

पाहां चाह्रेको भोलिपल्ट टोलैपिछे कर्म नचलाइएका बालबालिकाहरुलाई बेसार राखी पकाएको भात, गेडागुडी, तरकारी, तोरीको साग र दाल पातमा राखेर खुवाउने गरिन्छ । यसरी बनाइएको यो खानेकुरालाई मरःजा पनि भनिन्छ । व्रतबन्ध वा इहीः नगरिएको बालबालिकाहरुलाई मरःजा खुवाउँदा रोग नलाग्ने, स्वस्थ रहने र भूतप्रेतले नछुने विश्वास गरिन्छ । यहि दिन टुँडिखेलमा घोडेजात्रा मनाउने चलन पनि छ । गुरुमापालाई टुँडिखेलमा गाडेर राखेकाले घोडाको खुट्टाले कुल्चाउनुपर्छ भनी घोडा दौडाउने गरिएको विश्वास छ ।
यो पर्व काठमाडौंको नेवार समुदायको इन्द्र जात्रापछिको दोस्रो ठूलो जात्रा मानिन्छ । इतिहासकारहरुका अनुसार, यो पर्व मल्लकालिन समयदेखि मनाउन सुरु गरिएको हो । हरेक चाडपर्वको आफ्नै महत्व हुन्छ । नेवारहरुले लामो समयदेखि मनाउँदै आएको पाहां चाह्रे पर्वले प्राकृतिक वातावरण, रहनसहन, स्वास्थ्य तथा जीवनमा व्यवहारिक अस्तित्वको समायोजनको ज्ञान दिन्छ अनि यो चाडको आफ्नै मौलिकता पनि छ । यसले दिने ज्ञानको अनुसरण गर्नु र यसको मौलिकता जोगाउनु सबै समुदायको साझा कर्तव्य हो । नेवार समुदायको यस पर्वले सबै समुदायको सुस्वास्थ्य र भलो होस् । 

सबैमा शुभकामना ।



Liked by
Liked by
0 /600 characters
Hamro Patro - Connecting Nepali Communities
Hamro Patro is one of the first Nepali app to include Nepali Patro, launched in 2010. We started with a Nepali Calendar mobile app to help Nepalese living abroad stay in touch with Nepalese festivals and important dates in Nepali calendar year. Later on, to cater to the people who couldn’t type in Nepali using fonts like Preeti, Ganesh and even Nepali Unicode, we built nepali mobile keyboard called Hamro Nepali keyboard.