ऐंठन | Hamro Patro
DOWNLOAD APPS BY HAMRO PATRO

ब्लग - साहित्य / कथा तथा उपन्यासहरू

ऐंठन



SEPTEMBER 28, 2014 / LENDAAI

एक साँझपछिको रात–
चकमन्न अँध्यारोमा भुकिरहेका कुकुरलाई शायद हाम्रो बिछोड असह्य थियो । बाँसघारीमा रातभरि एकनास र एकसुरले बजिराख्ने कीरा शायद हाम्रै पोकापन्तुरामा अडेस लागेर मधेस झर्न खोज्दै थिए । अब त यो सन्नाटा पनि आफ्नो रहन्न ! बूढी विरक्तिएर सुँक्सुकाउँदै थिई ।
त्यही धुकचुकीमा २ वर्षकी छोरी उठेर चिच्याई आधारातमा । बुढी पोकापन्तुरा छाडी छोरीतिर गई र थामथुम पारी । छेउमै ९ महिनाको छोरो संसारबाट बेखबर रहेर सुतेको थियो । भोलि यो हामीसँगै अर्कै संसार विचरण गर्न जान्छ कतै ।
अनुहारमा हेरें– आशा मारिसक्दा ११ महिनामा जन्मिएर उसले हामीलाई उल्टो गुन लगाएको थियो । जीवनमा भरथेग गर्ने उही नै त थियो ! 

“पैसा भयो ?” झोलामा लुगा कोच्दै बूढीले सोधी, “जेठाजुले दिए ?”
“यताउति गरेर २ हजार जम्मा भयो,” ढाडस दिँदै भनें, “मधेस झरेपछि उपाय लाग्छ, नआत्ते ।”
बूढीको अनुहारबाट दिउँसैदेखि तेज हराएको थियो । पुस्तौंदेखि बसेको ठाउँ हठात् छाड्दा ऊसँगै मेरो मन पनि चिरिएको थियो ।
सोचें– सुख खोज्दै हिँड्दा यिनै लालाबालाको आँसुले भिजाउने त होइन ?
छोरी भर्खर बामे सर्दैछे । ऊ जन्मिनुअघि बुवा बित्नुभयो, जन्मिएपछि आमा ।
र, यो गाउँमा मेरो आफ्नो सम्पत्ति भन्नु यिनै त थिए !
दाजुभाइ त मर्दापर्दा मात्र न हुन् !
२०४० मंसिर १० गते ।
बिहानै झिसमिसेमा बुढी सुँक्कसुँक्क गर्दै छरछिमेक र आफन्तसँग बिदावारी माग्दै थिई । म बचेखुचेका लत्ताकपडा पोको पार्दै थिएँ । छोराछोरी आँखा मिच्दै टोलाइरहेका थिए ।
म जन्मिएर शिशु हुँदै वैंशका अनेकन् सुखदुःख बिसाएको यो गाउँ छाडेर जाँदा मन गह्रौं ढुंगाले थिचिएजस्तो थियो । तर, ढुंगाले जतिसुकै थिचे पनि मेरा आँखा कहिल्यै रसाउँदैनन् । मान्छे भन्छन्– मेरो शरीरमा आँसुको मूल नै छैन ।

शायद जेठा दाइका आँखाका डिल पनि सुख्खा थिए, मेराजस्तै–
“जाने नै भइस् त तँ ?” भर्याङ झर्दै सोध्नुभो । भाउजू पनि झरिन् ।
मैले मुन्टो हल्लाएँमात्रै, कसैको आँखा हेरिनँ ।
दाइले छोरीको टाउको सुम्सुम्याउनुभो, भाउजूले छोरो उचालिन् ।
“मेरो बा, कैले आउने होला यो !” छोरोको निधार सुम्सुम्याउँदै भाउजूले भनिन्, “भाउँ आउन्न पो कि !”
दाइले गोजीबाट १ रुप्पेको ढ्याक निकालेर छोरीलाई दिनुभो । ऊ खुसीले हाँसी ।
“हए घाइँला, कत्थेर हिन्चौ तिउँर ?” अलिबेरको मौनतापछि भाउजूले सोधिन्, “टेक्टर जान्च रे चुत्राबेसीबड ?”
धारापानीबाट चुत्राबेसी पुग्न हिँडेर ढाई घण्टा लाग्थ्यो । केटाकेटी र पोकापुन्तुरा बोकेर हिँड्दा साढे ३ घण्टाजति ।
“के जानम्,” पूरै अनिश्चयमा बोलें, “जाला त कर ।”
म निस्सासिएझैं बोलिरहेको थिएँ ।
दाइ घरबाट निस्केर अलि बेरमा दुईजना मान्छे लिएर आउनुभो । एकजना गुरुङ साइँला, अर्का पत्थरकोटे द्रोणे ।
“चुत्राबेसीबाट टेक्टर पाइएनन् भने पत्थरकोटसम्म लैदिनू,” दाइले साइँलालाई अह्राउनुभो, “फर्किंदा नुन ल्याउनू । सकिस् भने चावँल नि बोकेस् ।”
छोरो जन्मिएको साल यो गाउँ भोकमरीले एकपटक मरेर बाँचेको थियो । म धेरै पटक पत्थरकोटबाट काँधमा बोरा बोकेर डाँडा उक्लिएको थिएँ । खडेरीले सुकेको गाउँमा त्यस्ता बोरा निमेषमै खाली हुन्थे । त्यसमाथि हाम्रो ११ जनाको परिवार !
र, पनि बाँच्यौं । बाँचेरमात्रै पुगेन, सुखले बाँचौं भन्ने लाग्यो । भोकमरीले सुकेको आँतले मलाई मधेससम्म डोर्यायो ।
गोजीमा २ हजार थियो । साथमा बूढी र छोराछोरी । त्यसबाहेक लुगाफाटा, बन्दोबस्तीका सामान ! यिनै भारी बोकेर झ¥यौं धारापानीबाट । संयोगले ट्रयाक्टर भेटियो चुत्राबेसीमा । साइँला र द्रोणेको अनुहारमा संसार जितेझैं चमक आयो । ट्रयाक्टरले उनीहरुको २ दिन पैदल हिँडाइ छोट्याइदिएको थियो । नुन र चामल नबोकी फर्किए ।

भर्खर बनेको बाटो अनि ट्रयाक्टरको ट्रलीयात्रा । यस्तो लाग्थ्यो– मानौं हामी बाटोमा होइन, ढुंगैढुंगाको कापबाट हिँडिरहेका छौं । ९ महिनाको दूधे छोरोलाई बुढीले चपक्क समाएकी थिई, छोरीलाई मैले । उफ्रिँदा आकाश पुर्याएर निमेषमै पाताल लैजान्थ्यो ट्रयाक्टरले । बुढी पुलुक्क मेरो अनुहार हेर्थी, म मन्टो बटारेर अर्कैतिर हेर्थें । म चाहन्थें– उसले मेरो आँखाको डर नदेखोस् । बेलाबेला छोरी चिर्रर चिच्याउँथी, ड्राइभर पछाडि फर्केर हेथ्र्यो र उही गतिमा हाँक्थ्यो । हामीजस्ता अरु ६ जना पनि त्यस्तै डरले एकोहोरिएका थिए ।
निरन्तर १२ घण्टाको उफ्राइपछि आयो समथर पत्थरकोट ! पत्थरकोटबाट गोरुसिंगे, चन्द्रौटा, भालुवाङ र लमही आए । लमहीपछि घोराही र तुलसीपुर आए । त्यसपछि ३ किलोमिटर उत्तर गणेशपुर आयो, जहाँ कान्छी दिदीले सानो घर र थोरै बारी हेरिदिएकी थिइन् ।

० ० ०

२ हजारमध्ये १५ सयमा सानो घर ठडियो । ८ कक्षा पढेर छाडेको– जागिरको छेकोछन्द थिएन । ७ दाजुभाइमध्ये ४ जना भारतीय सेनामा थिए, म सिलोङसम्म पुगेर पनि भर्ती हुन सकिनँ ।
अब ४ जनाको परिवार कसरी पाल्ने ?
गणेशपुरमै बसिरहेकी कान्छी दिदीले सुझाइन्– भैसी किन्, खेती गर् ।
किनें, गाई पनि ल्याएँ । घरमुनिको सानो जग्गामा धनियाँ रोपें । धनियाँ र दूध लिएर लखरलखर तुलसीपुर बजारमा बेचें । यो क्रम ३ वर्ष चल्यो । पैसा नजोगिए पनि घर जोगियो, केटाकेटीले ओत पाए ।
त्यत्तिले पुगेन । अरु धेरै चाहियो ।
सोचें– सहर गएर केही गरूँ ।
सल्लाह गरें । बूढी, दिदी सबैले भने– होटल गर ।
अनि म निस्किएँ जेठो छोरो लिएर सहर– घोराही । कान्छो भर्खर जन्मिएको थियो ।
बजारबाट १५ मिनेट दक्षिण जिल्ला अदालत र जिविसअगाडि खाली चौरमा बनेको झुप्रो किनें– १ हजारमा । चिया, समोसा, तरकारी बनाउन सिकें । सिकिनँ मात्रै– बनाएर बेच्न पनि थालें । छोरो नजिकैको स्कुल पढ्न थाल्यो ।
हरेक शुक्रबार २७ किलोमिटर पर गाउँ जान्थ्यौं, अनि शनिबार बेलुकी फर्किन्थ्यौं ।
अरु दिन सहरको होटलमा छोरो र म एक्लै हुन्थ्यौं ।
होटलमा अदालत र जिविसका कर्मचारी खाजा खान आउँथे । तीमध्ये आधाजसो वकिल हुन्थे । उनीहरुलाई चिया पुर्याएर फर्किएको छोरोलाई कानमै भन्थें, “तँ पनि वकिल भइस् भने चिया खान आएस् । तेरो गिलाँस यसैगरी म बोकूँला ।”
ऊ गजक्क परेर हाँस्थ्यो ।

समयक्रममा त्यही छोरो जन्ड भएर निस्कियो । कहिल्यै नपढ्ने, पैसा चोर्ने र गुच्चा खेल्ने । हरेक पटक पैसा चोरेको म चाल पाउँथें अनि बाँसको पिलरमा दिनभरि बाँधिदिन्थें । चिया खान आउने मान्छेले सहानुभूति दिएपछि घ्वाँघ्वाँ रुन्थ्यो । तर, मेरो मन कहिल्यै पग्लिएन । अरु मान्छेले जोडबल गरेपछि बाध्य भएर फुकाइदिन्थें ।
केटाकेटीमा नराम्रो असर पर्छ भनेर होटलमा चुरोट, रक्सी केही राखिनँ । तर, चिया खान आउने मान्छेलाई चुरोट, पान हरेक चिज चाहिन्थ्यो । मेरो आँखा छलेर मान्छेले छोराको हातमा सुटुक्क पैसा राखेर चुरोट, पान लिन पठाउँथे । सुरुसुरुमा रिसाउँथें पनि, पछि छोराले त्यही इलम गरेर पैसा कमाउन थालेपछि चुप लागें । सामान ओसारेबापत पाउने सबै पैसा ल्याएर मलाई बुझाउँथ्यो ।
कहिलेकाहीँ रिसाएर गाला पड्काएँ भने उफ्रिंदै आउँथ्यो र भन्थ्यो, “खै मेरो पैसा दिनुस्, म घर जान्छु ।” उसले पैसा मागेपछि फेरि गाला पड्काउँथें । केही दिन चुपचाप लाग्थ्यो ।

एकदिन गल्लाबाट ५ को नोट गायब भयो । भोलिपल्ट बिहान थाहा पाएँ । सिधै बोलाएर केरकार गरें । अनेक आनाकानी ग¥यो । कन्चटका रौं तानें– डेग चलेन ।
“चो¥या हुँ भनिस् भने क्यै गर्दिनँ, जोगिन्छस्,” चेतावनी दिएँ, “नत्र ट्वाइलेटमा बास हुन्छ तेरो ।”
चुपचाप उभिइरह्यो । मलाई झोंक चल्यो । च्याप्प समातेर जिविसको ट्वाइलेटमा थुनिदिएँ । अफिस नखुलेकाले कम्तीमा ३–४ घण्टा बस्नुपर्थ्यो।
तर, १ घण्टामै मन पग्लियो । उसको जाँच त्यही दिन थियो ।
सरासर गएर ट्वाइलेट खोलेर हेर्दा त मान्छे गायब ! फ्लसको भाँडोमा टेकेर झ्यालबाट निस्किएछ !
त्यसपछि चिटचिट पसिना निस्किने पालो मेरो थियो । वरपर सबैतिर खोजें । साथीभाइकहाँ पनि थिएन ।
एकजनाले भन्यो, “केटो त रुँदै गएको देख्या हुँ, के भो ?”
अर्को सुनायो, “छोरो त भाग्यो रे !”
त्यसपछि मेरा आँत सुके । शरीरमा हावाले करेन्ट हान्यो । ऊ जन्मिएदेखि ट्वाइलेट थुनिँदासम्मका हरेक घटना सजीव भएर आँखाभरि आए । भागेर कहिल्यै फर्किएन भने ? मन त्यसरी कहिल्यै एक्लिएको थिएन । यहाँ मेरो भन्नु ऊ र उसको भन्नु ममात्रै त थियौं ।
होटल फर्किएर समोसाको आलु बनाइनँ । बठैनियाले ल्याएको दूध पनि डेक्चीमा राखिनँ । फोन गरेर बूढीलाई सुनाउने युग थिएन, आफैं गएर भन्नुपथ्र्यो ।
मान्छे आउँथे, सोध्थे, म सरासर भन्थें । कति चुक्चुकाउँथे । मेरो दुःखमा एकछिन भए पनि ढाडस दिन्थे ।
एकछिनमै संसार रित्तिएझैं भयो । घरमा सुम्ला उठ्ने गरी गाला पड्किने केही केटाकेटी भागेर कहिल्यै नफर्किएका थुप्रै किस्सा सुन्थें । गह्रुंगो ढुंगाले छाति थिचेझैं भयो । आँखा तिर्मिराए । मलाई सपनामा ऐंठन कहिल्यै परेन, आज विपनामै पर्यो ।
कोसौं पर बसेकी बूढीले यो खबर सुनी भने मुटु फुटेर मर्थी ।
वरपरका, जिविस र अदालतका कर्मचारी जम्मा भए । अनेकले अनेक कुरा गरे । कसैले तुलसीपुर गएको हुन सक्छ भने, कसैले भागेर लमही काटिसक्यो होला भने ।
छोराछोरीको वियोग मैले पहिलोपटक भोग्दै थिएँ ।
खुइलिसकेको टाउकोमा हात राखेर टोलाउनुबाहेक मसँग अरु केही शक्ति थिएन । खुट्टा चिसिएर जम्लाझैं थिए । थचक्क भुईंमा बसें । छेउछाउमा बोलिरहेका मान्छेको आवाज पनि सुन्न छाडें । हात फतक्क गलेर लुला भए ।
“हरिजी, नआत्तिनुस् । फर्किन्छ केटो,” अदालतका लेखापाल धर्मसिंहले काँध थप्थपाए, “त्यत्रो ५ वर्षको केटो कहीँ जान्न । भोक लागेसि दौडिएर आउँछ । चराचुरुंगी दिनभरि जति नै टाढा गए पनि फर्किएर आखिर गुँडमै आउँछन् ।”
उनको कुराले अलि सास आयो ।
मनमनै कसम खाएँ– छोरो फर्किएर आयो भने जीवनमा कहिल्यै हात उठाउन्नँ ।
गायब भएको ५ घण्टापछि लुरुलुरु होटलतिर आइरहेको फुच्चे देखेर उनै धर्मसिंहले झक्झकाए, “लौ हरिजी, आइहाल्यो त !”
सुन्नेबित्तिकै कोखमा सिल्का हानेझैं भयो । जुरुक्क उठेर हेरें– ७ सय मिटरजति टाढाबाट खालीखुट्टा हल्लिँदै आइरहेको त्यो फुच्चे मेरै छोरो थियो । आँखामा छिनमै शीत परे ।
त्यतिबेला पहिलोपटक थाहा पाएँ– मेरो शरीरमा आँशुको मूल सुकेको छैन ।
बडो निष्फिक्री भएर ऊ टुप्लुक्क मेरा अघि उभियो । रमिता हेरिरहेका मान्छे अवाक् थिए । एकछिन मेरा पनि शब्द निस्किएनन् । सन्नाटाझैं भयो ।
अलि बेरमा फर्फराएको घाँटीबाट टुक्राटुक्रा शब्द निस्किए पालैपालो, “काँ गा’थिस् ?”
ठमठमी भयो । खुट्टाको बूढी औंलाले भुईं कन्याउन लाग्यो ।
“सुनिनस् ?” अलि जंगिएर सोधें, “काँ गा’थिस् ?”
उसको बूढी औंलाले भुईंमा चारकोठे घर बनायो । जाङे र सर्टमा ठिंग उभिएको मान्छे चुँक्क बोलेन ।
कान समातेर तानें जोडले । रन्फनिएर करायो, “स्कुल गाथें परीक्षा दिन ।”
हकारेर सोधें, “अनि भन्न सक्दैनथिस् ?”
बोलेन ।
जम्मा भएका मान्छे लाखापाखा लागे छिनमै । भीड रित्तिएपछि ऊ मेरो छेउ आयो ।
फेरि भुईंमा खोस्रिदै उभियो ठमठमी ।
“के भो फेरि ?”
जाडोले काँपेझैं बिस्तारै बोल्यो, “हिज अन्याय फिलिम हेर्न गा’थें, अब चोर्दिनँ ।”
मेरो घाँटीमा सिंगो आलु अड्किएझैं भयो एकछिन ! फरक्क पछाडि फर्किएर आँखा पुछें ।

० ० ०

एक झिसमिसे बिहान–
छोरो आधा निद्रामा थियो ।
डेक्चीभरिको दूध तताउन स्टोभमा दम दिएँ । कपालको रौंजत्रो दुलोबाट पिचिर्रर मटितेल निस्क्यो तर धनुषजस्तो बांगो । सलाई कोलेर बालें, धप्प बल्यो । बर्नर तात्तिएपछि फेरि जोडले दम दिएँ, एकातिर मात्रै जुरो निकालेर बल्यो । पिन घोचें, दुलोमै भाँच्चियो । अनेक प्रयास गर्दा पनि जोडबलले बलेन । रङसिएर डेक्ची पूरै कालो भयो ।
नजिकैको पिलास उठाएर बर्नर कसें । कस्दाकस्दै नट फुस्किएछ, ह्वार्रै बल्यो ।
लौ सक्कियो !
मटितेलको तेजले वरपरका लुगा टिप्यो । उछिट्टिएर मेरो शरीरलाई समात्यो । आगोको रापले छालामा पनि डस्यो । आगोले एकछिनमै छानो टिप्यो । प्लास्टिकको छानो पग्लिएर भुईंमा तप्पतप्प चुहियो ।
झट्ट आँखा छोरातिर गए । ऊ संसार बिर्सेर निदाइरहेको थियो । उसले ओढिरहेको कम्बलले हत्त न पत्त शरीरको आगो निभाएँ र उसलाई च्याप्प समातेर होटलबाहिर हुत्ताइदिएँ । जमिनमा बज्रिएर होला– चिच्याएर रोयो । दौडिएर भित्र आएँ र स्टोभमाथिको डेक्चीको दूध स्टोभमाथि खन्याएँ । झन् दन्कियो ।
सबथोक यति छिटो भइरहेका थिए कि मेरो दिमागले ठम्याउनै सकेन । पूरै शून्य थिएँ ।
ओच्छ्यानमा भएजति सिरक र कम्बल एकैपटक आगोमाथि हु¥याइदिएँ । चिच्याएर बोलाऊँ भने पनि दौडिएर आउन नजिकमा कोही थिएनन् ।
बाहिर फलामको ड्रमबाट जगमा पानी ल्याउँदै खन्याएँ छानोमा । एकैछिनमा भुत्तियो ।
मलाई रिंगटा लाग्यो । वरिपरिको जमिन फनफनी घुमेझैं भयो । मतिर फर्किरहेको छोरो पनि दुई–तीन्टा देख्न थालें ।
अनि बुंग ढलें ।
ढलेर उठ्दा वरपर थुप्रै मान्छे उभिएका थिए । कसैले पछाडिबाट अडेस लगाएर उठायो । जाङेबाहेक शरीरमा केही थिएन । शरीरमात्रै होइन, होटलको आधा भाग ह्वाङ्ङै थियो ।
उठेपछि देखें– आगोले नछोएको शरीरको कुनै भाग थिएन । दुखाइ यति असह्य थियो कि सास फेर्दा पनि कटकटी खान्थ्यो । छोरो पसिनाले निथ्रुक्क थियो । मैले प्रष्टसँग अरु मान्छे ठम्याउन सकेको थिइनँ । पीडाले मेरा दाह्रा जाँतोझैं पिसिइरहेका थिए आफैं ।
दुई–तीन जनाले बोके– कसैले हात समाते, कसैले खुट्टा । जिविसको गाडीमा बोकेर महेन्द्र अस्पताल पु¥याए । म आधा होसमा थिएँ, आधा बेहोस् ।
डाक्टर भन्थे– ३० प्रतिशत जलेछ, धन्न बाँच्नुभो ।

४ दिनसम्म अस्पतालमा हर नफर्काई सुतें । पाँचौं दिन छोरोले डो¥याएर होटल लग्यो ।
त्यसपछि छोरो बाउ बन्यो, म छोरो बनें ।
ऊ हरेक दिन डोर्याएर घाउ ड्रेसिङ गर्न अस्पताल लैजान्थ्यो, फर्काएर ल्याउँथ्यो । मलाई बोराले बेरेको ट्वाइलेमा कनिकुथि बसाल्थ्यो र अर्कातिर फर्किन्थ्यो । अर्कैतिर फर्किएर पानी हाल्दिन्थ्यो । घाउमा मल्हम लगाइदिन्थ्यो । चर्को घाम तापेर बस्दा गाली गर्दै भित्र ल्याउँथ्यो ।
म लुरुलुरु मान्थें ।
छैटौं दिनमा घर खबर पुगेछ– हुर्रिंदै आई बुढी । छोरी र कान्छो छोरो पनि ल्याई । भाञ्जा कमल पनि दौडिएर आए । स्वभावैले पिल्चे बुढीले तर्तरी आँसु झारी । ७ वर्षकी छोरीले पनि आँखाका डिल भिजाई । छोरो भने सबैलाई देखेर दंगदास थियो ।
बेलुकी छेवैमा आए बुढीले भनी, “अब मोरे नि बाँचे नि सङ्गै बस्नी । यस्तरी छुट्टेर त शत्तुर नि नबसून् ।”
आफ्नै बस्ने राम्रो टुंगो थिएन । होटलको आधा भागमा टेबुल–कुर्सी थिए, आधा आगोले खाएको थियो । बीचबाट बोराको भित्तो बनाएर जसोतसो सुत्ने ठाउँ बनाइदिए आफन्तले । त्यसमा एउटा पलङ । यति सानो कोप्चेरोमा ५ जना कसरी अटाउने ?
“अहिले नआत्ते, पैसा कमाउन दे,” ढाडस दिँदै भनें, “बसन्ते छ मसँगै । कमाइयो भने घरै बनाएर बसम्ला । यस्तो साँघुरो ठाउँमा पाँच जना बस्न सकिन्नँ हेर् ।”
“नजिकै कोठा खोज्ने,” बूढीले फ्याट्टै भनी, “एक्लै त मोरे नि बस्न दिन्नँ ।”
कोठा भेटियो पनि । बूढी कान्छो र छोरी लिएर राति डेरा जान्थी, म जेठोसँग लपक्क टाँसिएर सुत्थें । राति चराका जत्रा खुट्टा मेरो काखमा ल्याएर फिँजाथ्र्यो र काखीनेर टाउको घुसाएर सुत्थ्यो । निद्रा लागेन भने उसले मलाई ब्रह्माण्डमा देखे–सुनेका सबै कुरा सोध्थ्यो । राति ११ बजे रेडियो बन्द भएपछि उसको हाजिरीजवाफ चल्थ्यो ।
पछिसम्म नि उसले मेरो घाँटीका खाटा सुम्सुम्याइरह्यो । मनमा के जाग्थ्यो कुन्नि– जुरुक्क उठेर स्टोभ होटलबाहिर लगेर राख्थ्यो अनि लुसुक्क आएर मसँग टाँसिन्थ्यो ।
जतिसुकै जन्ड र उप्रद्याहा भए पनि ऊ मेरो सबैभन्दा नजिकको संगी थियो । नुहाउँदा ऊ मेरो ढाड मिच्थ्यो, म उसको ।

० ० ०

एकदिन चिन्डे ब्राह्मण चिना लेख्न भन्दै आयो । तीनै छोराछोरी लाइनमा उभिए । मलाई सबैको जन्म, तिथि र समय सम्झना थियो, फरर भनें– पालैपालो ।
“ल छोरीको नाम ?” बाहुनले बाँसको निवमा मसी चोब्दै सोध्यो र लेख्यो, “के रे अनिता हैन्त ?”
खरर लेख्यो र कागज घाममा सुकाएर फेरि सोध्यो, “जेठोको नाम ?”
“घरमा त बसन्ते भन्छम्, तर लेनिन लेख्दिनुस्,” पुलुक्क जेठोतिर हेरें, अनुहार भीआई लेनिनको सातकोस परसम्म मिल्दैनथ्यो ।
लाग्यो– मलाई कसैले नचिने पनि उसलाई जीवनभर कम्युनिस्टको छोरो भनेर चिनून् न मान्छेले ।
बाहुनले पालैपालो हाम्रो अनुहार पढ्यो । शायद उसले यो नाम पहिले कहिल्यै सुनेको थिएन । चुपचाप घोसेमुन्टो लगाएर लेख्यो ।
कान्छाको नाम दधिराम थियो, दीपक लेखाइदिएँ ।
२ दिनपछि पो थाहा पाएँ– जेठोको नाम बाहुनले चिनामै लेलिन लेखिदिएछ !

० ० ०

होटल ७ वर्ष चल्यो । अब जुठा भाँडा माझेर ज्यान पाल्ने ताकत थिएन– ८ हजारमा बेचिदिएँ । घोराही बजार भर्खर बामे सर्दै थियो । ऋणधन गरेर चोकमै फेन्सी खोलें । छोराछोरी हुर्किंदै थिए । पसल बजारमा, घर २ किलोमिटर उत्तर गाउँमा थियो ।
छोराछोरी पालैपालो टिफिन बोकेर भात ल्याइदिन्थे । हरेक शनिबार उनीहरु हुल कसेर टिभी हेर्न बजार आउँथे– एभरेस्ट होटलमा । घरमा टिभी थिएन । म टिभी किन्न सक्ने हैसियतमा पुगेको थिइनँ । फेन्सी व्यापार उति जबर्जस्त थिएन । गर्जो टार्नेबाहेक ठूला केही आँट्न सक्दिनथें । शनिबार टिभी हेरेर फर्किंदा उनीहरु सधैं भन्थे, “बुवा टिभी किनम् न है ।”
मसँग तयार जवाफ हुन्थ्यो, “अहिले त पढ्न छाडेर यसरी बिग्रिएका छौ, टिभी ल्याएपछि झन् के हालत होला ?”
उनीहरु चुपचाप फर्किन्थे ।
घरमा कामको जिम्मा बाँडिदिएको थिएँ । छोरी भाँडा माझ्थी, जेठोले पखाल्थ्यो । कान्छो सानै भएकाले पानी हाल्नेमात्रै । आफ्ना लुगा आफैं धुनुपर्ने । आफ्ना साथीसंगी खेलिरहँदा उनीहरु केही न केही काम गरिरहेका हुन्थे । चित्त दुख्दो हो, कहिलेकाहीँ गुनासो गर्थे ।
म कड्किएर भन्थें, “तिमीहरु कम्युनिस्टका छोराछोरी हौ, आफ्नो काम आफैं गर्नुपर्छ । जसले गर्दैन, ऊ जीवनमा कहिल्यै पनि ठाडो शीरले बाँच्दैन । खेल्नु छ भने पहिले काम सक ।”
२ महिनापछि चिठ्ठामा सांग्रिला टिभी पर्यो । छोराछोरीलाई त्यति खुसी जीवनमा कहिल्यै देखेको थिइनँ ।

० ० ०

फेन्सी बेचें, त्यही पसलको उपल्लो तलाको ‘पाहुना घर’ किनें । रक्सी, चुरोट नबेच्ने आदर्श त्यही होटलको बेसिनमा पखालियो । त्यही होटलले दिएको पैसाले अलि छेउतिर चारकोठे घर बनाएँ । सादा टिभीको ठाउँमा रंगिन आयो । एन्टेनाको ठाउँमा केबल जोडियो । छोराछोरी सरकारीबाट बोर्डिङ छिरे ।
लाग्यो– अब जीवन योभन्दा सुखी कहिल्यै हुँदैन ।
छोरी र छोरा दुवैले सँगै एसएलसी दिए । परीक्षा सकेको दिन छोरीले आफैं बिहे गरी । यो खबर सुनेको ३ दिनसम्म बूढीका आँखा भिजिरहे । म पनि उस्तै बज्रपातले थलिएको थिएँ र पनि भन्थें, “नआत्ते, बुझेरै गई । जीवनको लेखाजोखा आफैं गर्छे !”
छोरीको भविष्यलाई लिएर हामी बूढाबूढीका आफ्नै सपना थिए । ढले । मान्छे ज्युँदै ढल्छ र सकिन्छ, जाबो सपनाको के कुरा !
एसएलसी सकेको २ महिनापछि जेठोले पत्रिकामा जागिर खायो । पहिलो महिनाको तलब ७५० लिएर मेरो अघि आउँदा फेरि लाग्यो– जीवन योभन्दा सुखी कहिल्यै हुँदैन । मलाई यत्तिमा सन्तोक थियो– कमसेकम उसले पैसाको महत्व बुझ्यो, अब ऊ भोकै मर्दैन ।

२६ वर्षपछि ऊ काठमान्डू गयो– पढ्न । ऊपछि कान्छो पनि हिँड्यो । अचेल बूढाबूढी एक्लै छौं घरमा । कान्छो तातोपानीतिर ढुंगाको डाक्टर छु भन्छ ।
बुवाको मुख हेर्ने दिन जेठोले ‘२६ वर्ष’ भन्ने संस्मरण लेखेछ । यहीँको युगबोधले छापेपछि बूढीलाई पढेर सुनाएँ । ऊ धर्धरी रोई । भन्थी, “पहिले हाम्ले पिट्दा ऊ रुन्थ्यो, अहिले उसले हामीलाई रुवाउँछ !”



Liked by
Liked by
0 /600 characters
Hamro Patro - Connecting Nepali Communities
Hamro Patro is one of the first Nepali app to include Nepali Patro, launched in 2010. We started with a Nepali Calendar mobile app to help Nepalese living abroad stay in touch with Nepalese festivals and important dates in Nepali calendar year. Later on, to cater to the people who couldn’t type in Nepali using fonts like Preeti, Ganesh and even Nepali Unicode, we built nepali mobile keyboard called Hamro Nepali keyboard.