बरदानबाट अभिशाप बन्दै तिनाउः बुटवलको अस्तित्व धरापमा

लुम्बिनी । बुटवल बजार तिनाउको किनारमा विकसित भएको सभ्यता हो । सिद्धबाबा धामदेखि जितगढी किल्लासम्म तिनाउको धार्मिक र ऐतिहासिक सम्बन्ध छ । पाल्पाको पहाडबाट सुरु भई रुपन्देहीको तराई क्षेत्रको खेतियोग्य भू-भागलाई सिंचित गर्दै भारतको उत्तर प्रदेशसम्म बग्ने तिनाउ नदी, कुनै समय बुटवलको पहिचान र यस क्षेत्रको आर्थिक, सांस्कृतिक बरदान मानिन्थ्यो ।

मानव हस्तक्षेप, अव्यवस्थित उत्खनन, र नीतिगत कमजोरीका कारण प्राचीन तिनाउ सभ्यता अहिले आफ्नो अस्तित्वको अन्तिम लडाइँ लडिरहेको छ । कहिले बाढीको विनाश त कहिले अव्यवस्थित दोहनको सिकार बनिरहेको तिनाउको अस्तित्व बिस्तारै मेटिँदै गएको छ, जसले बुटवलको मात्र नभई रुपन्देही र पाल्पाको भावी पुस्ताको भविष्यमाथि प्रश्नचिन्ह खडा गरेको छ ।