नेपाल-भारत सैन्य सम्बन्ध: विश्वासको निरन्तरता र भविष्यको साझेदारी

नेपाल र भारतबिचको सम्बन्ध दक्षिण एसियामै विशिष्ट मानिन्छ। भौगोलिक निकटता, खुला सीमा, ऐतिहासिक अन्तरसम्बन्ध, सांस्कृतिक निकटता, धार्मिक आस्था, आर्थिक अन्तरनिर्भरता र जनस्तरको आत्मीयताले यो सम्बन्धलाई अन्य द्विपक्षीय सम्बन्धभन्दा फरक बनाएको छ। सात दशकभन्दा बढीको आधुनिक कूटनीतिक यात्रामा दुवै देशबिच कतिपय विषयमा मतभेद र विमति देखिएका छन्। सीमा विवाद, व्यापारिक अवरोध, राजनीतिक दृष्टिकोण तथा केही राष्ट्रिय संवेदनशील विषयमा समय-समयमा असहमति उत्पन्न भएका उदाहरण पनि छन्। तर, ती मतभेदले समग्र सम्बन्धलाई विच्छेद गर्न सकेका छैनन्। बरु, कठिन परिस्थितिमा पनि संवाद, सहकार्य र आपसी सम्मानका माध्यमबाट सम्बन्धलाई अघि बढाउने परिपक्वता दुवै मुलुकले देखाएका छन्।

नेपाल-भारत सम्बन्धको यही स्थायित्वलाई सबभन्दा बलियो आधार प्रदान गर्ने पक्षमध्ये एक हो—नेपाल सेना र भारतीय सेनाबिचको ऐतिहासिक तथा व्यावसायिक सम्बन्ध। राजनीतिक परिस्थितिहरू परिवर्तन हुँदै जाँदा पनि सैनिक सम्बन्ध निरन्तर रहनु यसको संस्थागत परिपक्वताको प्रमाण हो। यही कारणले धेरै विश्लेषकहरूले नेपाल-भारत सम्बन्धको स्थायित्वमा सैनिक कूटनीतिको भूमिकालाई अत्यन्त महत्त्वपूर्ण मान्ने गरेका छन्।