सर्पदंशमा राज्य–उदासीनता

बर्खा मौसम नेपालमा बाढी–पहिरो र डुबानको विपद्का रूपमा परिचित छ। तर, विपद् त्यतिमा मात्र सीमित छैन। खास गरी तराई–मधेसका जिल्लाहरूमा सर्पको टोकाइबाट हुने मृत्यु परम्परागत विपद्ले जस्तै गरी दैनिक मानिसको ज्यान लिइरहेको छ। चालु वर्ष वैशाखदेखि साउन २३ सम्म ८ सय १ जना मानिस सर्पदंशबाट पीडित भएका छन्। यो तथ्यांक राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणकै हो। सर्पदंशमा परेकामध्ये ५९ जनाले त ज्यानै गुमाए भने ७ सय ४९ जना घाइते भए। मृत्युको यो संख्या विकसित देशहरूको तुलनामा ज्यादै धेरै हो।

यद्यपि छिमेकी भारत संसारमै सबैभन्दा धेरै सर्पदंशका घटना हुने र ज्यान जाने देशमा पर्छ, जहाँ बर्सेनि करिब ५० हजार मानिसले सर्पदंशकै कारण ज्यान गुमाउँछन्। अर्कातिर अमेरिकामा वार्षिक ७–८ हजार मानिसलाई सर्पले डस्दा मृत्यु हुनेको संख्या ५–७ जना मात्रै हुन्छ। अस्ट्रेलिया संसारमै सबैभन्दा धेरै विषालु सर्प पाइने देश हो, जहाँ बर्सेनि करिब ३ हजार जना सर्पदंशबाट पीडित हुँदा मुस्किलले ४ जनाको ज्यान जान्छ। प्रकृतिमा अनेकौं जोखिम छन्। अन्य प्राणीबाट जिउज्यान जोगाउने चुनौती मानिसले सभ्यताको सुरुआतदेखि नै सामना गर्दै आएको हो। त्यही चुनौतीलाई चिर्दै सफल भएर नै मानिस आजको उन्नत समयसम्म पुग्न सकेको हो। कुनै पनि जोखिमको नियन्त्रण र रोकथाम पहिल्यै गर्नु प्राथमिक दायित्व हो, त्यसपछि मात्र उपचारको पालो आउँछ। अमेरिका र अस्ट्रेलिया जस्ता देशमा रोकथाम र उपचार दुवै संयन्त्र मजबुत छन्।