विश्वलाई संकटमा पुर्‍याउने अल निनो ! विश्वभर के हुँदैछ ?

काठमाडौँ । प्रशान्त महासागरको एउटा ठूलो क्षेत्रमा समुद्रको पानी केही डिग्री तात्यो वा चिसियो । यो सुन्दा सामान्य नै लाग्छ । तर यही परिवर्तनले हजारौँ किलोमिटर टाढाको देशमा खडेरी ल्याउन सक्छ । कतै असामान्य वर्षा गराउन सक्छ । तापक्रम बढाउन सक्छ र समुद्री सतहसम्म प्रभावित गर्न सक्छ । यिनै शक्तिशाली प्राकृतिक जलवायु घटनामध्ये हुन्– अल निनो र ला निनो । शुरुमा अल निनो र ला निनो के हो त्यो बारेमा चर्चा गरौं ।

अल निनो र ला निनो इन्सो एन्सो अर्थात् एल निन्यो साउथर्न अस्लेसनका दुई विपरीत अवस्था हुन् । अल निनो हुँदा भूमध्यरेखीय मध्य तथा पूर्वी प्रशान्त महासागरको सतहको पानी सामान्यभन्दा तातो हुन्छ । यसको प्रभावले विश्वका विभिन्न क्षेत्रमा वायुमण्डलीय परिसञ्चरण र वर्षाको ढाँचा बदल्न सक्छ । कतै बढी वर्षा र बाढी आउन सक्छ भने कतै खडेरी पर्न सक्छ । यसको विपरीत ला निनो हुँदा त्यही क्षेत्रको समुद्री सतहको पानी सामान्यभन्दा चिसो हुन्छ । यसले पनि विश्वभर मौसमको ढाँचा परिवर्तन गर्छ । तर धेरै अवस्थामा अल निनोको विपरीत प्रभाव देखाउन सक्छ । दुवै घटना केही महिनादेखि एक वर्षभन्दा बढी समयसम्म रहन सक्छन् र प्रायः एकपछि अर्को चरणमा देखा पर्छन् । यी प्राकृतिक जलवायु चक्र जलवायु परिवर्तनका कारण उत्पन्न भएका होइनन् । तर पृथ्वी पहिले नै तातिरहेको अवस्थामा यिनले ल्याउने तापक्रम, वर्षा र समुद्री प्रभावहरू अझ गम्भीर बन्न सक्छन् ।