धर्मनिरपेक्षताबाट कांग्रेस पछि हट्न लागेको हो ?

नेपाली कांग्रेसको देउवा पक्षीय भेलाले सनातन धर्मलाई नेपालको राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा अघि बढाउने नीति पारित गरेपछि त्यसबारेमा गम्भीर प्रश्न उठेको छ । नेपालको संविधानले देशलाई धर्मनिरपेक्ष राज्यका रूपमा परिभाषित गरेको छ । संविधान निर्माणमा कांग्रेसको नेतृत्वदायी भूमिका थियो । त्यसैले संविधानको एउटा प्रमुख राजनीतिक उपलब्धिका रूपमा रहेको धर्मनिरपेक्षतालाई स्वीकार गर्दै आएको कांग्रेसले अहिले त्यसैसँग जोडिएको संवेदनशील विषयमा किन यस्तो नयाँ नीति ल्याइएको भनेर अहिलेसम्म स्पष्ट जवाफ दिएको छैन । सनातन धर्मलाई राष्ट्रिय पहिचानसँग जोडेर नीति अघि सार्नु सामान्य राजनीतिक निर्णय होइन । यसले कांग्रेस धर्मनिरपेक्षताबाट पछि हट्न खोजेको हो कि भन्ने प्रश्न उठेको छ । धर्म–संस्कृतिको संरक्षण र धार्मिक स्वतन्त्रता आफैँमा सकारात्मक विषय हो । तर धर्मको संरक्षण र राज्यको धार्मिक पहिचान एउटै विषय होइन ।

धर्म नेपाली समाजको जीवनपद्धतिसँग जोडिएको विषय हो । हिन्दु, बौद्ध, किरात, प्रकृति र अन्य धार्मिक परम्परा नेपालको साझा सांस्कृतिक सम्पदा हुन् । तिनको संरक्षण राज्यको दायित्व हो । तर राज्य सबै धर्मप्रति समान व्यवहार गर्ने हो कि कुनै एउटा धार्मिक पहिचानलाई राष्ट्रिय राजनीतिक पहिचानका रूपमा अघि बढाउने हो भन्ने विषय फरक हो । धर्मनिरपेक्षताको मूल मर्म पनि राज्यले नागरिकको आस्था निर्धारण नगर्नु र सबै धर्मप्रति समान व्यवहार गर्नु हो । नेपालको विविधता नै नेपालको शक्ति हो । बहुधार्मिक, बहुजातीय र बहुसांस्कृतिक समाजमा एउटा धार्मिक परम्परालाई राष्ट्रिय राजनीतिक पहिचानसँग जोड्दा अन्य समुदायमा स्वाभाविक रूपमा प्रश्न उठ्न सक्छ । कांग्रेसकै भेलाका लागि तयार गरिएको २० बुँदे निष्कर्षमा सबै धर्म–सम्प्रदायलाई आफ्नो धर्म र संस्कृतिको पालना तथा संरक्षण गर्ने स्वतन्त्रता सुनिश्चित गर्ने विषय थियो । तर सनातन धर्मलाई राष्ट्रिय पहिचान बनाउने कुरा त्यसमा थिएन । अन्तिम समयमा छुट्टै पाँचबुँदे घोषणापत्र तयार पारेर सनातन धर्मसम्बन्धी विषय समावेश गरिएको थियो । त्यसलाई लिएर मञ्चमै नेताहरूबीच असन्तुष्टि देखिएको थियो । के कांग्रेसको एउटा पक्षले आफ्नो छुट्टै राजनीतिक पहिचान बनाउन खोजेको हो ? के परम्परागत हिन्दु मतदातालाई आकर्षित गर्ने रणनीति हो ? वा आगामी राजनीतिमा नयाँ राजनीतिक आधार तयार गर्ने प्रयास हो ? यी प्रश्नको जवाफ कांग्रेसले दिनुपर्छ ।