आउँदा दिनहरु

८फागुन

सामाजिक न्याय दिवस आज
९फागुन

अन्तर्राष्ट्रिय मातृभाषा दिवस भोलि
१२फागुन

भौमाष्टमी व्रत/गोरखकाली पूजा ४ दिन पछि
१५फागुन

आमलकी एकादशी व्रत/विश्व गैरसरकारी संस्था दिवस ७ दिन पछि
१७फागुन

प्रदोष व्रत/शून्य भेदभाव दिवस ९ दिन पछि
१८फागुन

फागु पुर्णिमा (पहाडी जिल्ला)/पूर्णिमा व्रत १० दिन पछि
१९फागुन

फागु पुर्णिमा (तराइ होली)/खण्डग्रास चन्द्र ग्रहण/विश्व वन्यजन्तु दिवस ११ दिन पछि
२०फागुन

तेल लगाउने र आँपको मुजुरा खाने दिन १२ दिन पछि
२१फागुन

प्रतिनिधिसभा निर्वाचन २०८२ १३ दिन पछि
२४फागुन

नारी दिवस १६ दिन पछि
२७फागुन

गोरखकाली पूजा १९ दिन पछि
१चैत

मीन संक्रान्ति/पापमोचनी एकादशी व्रत/विश्व उपभोक्ता अधिकार दिवस २३ दिन पछि
२चैत

सोम प्रदोष व्रत २४ दिन पछि
३चैत

पाहाँचःह्रे २५ दिन पछि
४चैत

घोडेजात्रा (काठमाडौँ उपत्यकालाई बिदा) २६ दिन पछि
५चैत

तेल लगाउने र नीमको पात खाने दिन २७ दिन पछि
६चैत

विश्व मुख स्वास्थ्य दिवस/अन्तर्राष्ट्रिय खुशी दिवस २८ दिन पछि
७चैत

गौरी व्रत/मत्स्य जयन्ती व्रत/विश्व कविता दिवस २९ दिन पछि
८चैत

विश्व जल दिवस ३० दिन पछि
९चैत

विश्व मौसम विज्ञान दिवस ३१ दिन पछि
१०चैत

विश्व क्षयरोग दिवस ३२ दिन पछि
१२चैत

चैते दशैँ/श्री स्वेत मत्स्यन्द्रनाथ रथ यात्रा/गोरखकाली पूजा ३४ दिन पछि
१३चैत

श्री राम नवमी व्रत/विश्व रङ्गमञ्च दिवस ३५ दिन पछि
१५चैत

कामदा एकादशी व्रत ३७ दिन पछि
१६चैत

सोम प्रदोष व्रत ३८ दिन पछि
१७चैत

महावीर जयन्ती ३९ दिन पछि
१८चैत

पूर्णिमा व्रत/विश्व मूर्ख दिवस ४० दिन पछि
१९चैत

बैसाख स्नान प्रारम्भ/हनुमान जयन्ती/विश्व अटिजम जागरुकता दिवस/SEE २०८२ प्रारम्भ-अनिवार्य अङ्ग्रेजी ४१ दिन पछि
२०चैत

SEE २०८२ -अनिवार्य नेपाली ४२ दिन पछि
२२चैत

SEE २०८२ -अनिवार्य गणित/स्वामी शशिधर जन्मजयन्ती ४४ दिन पछि
२३चैत

SEE २०८२-अनिवार्य विज्ञान तथा प्रविधि ४५ दिन पछि
२४चैत

विश्व स्वास्थ्य दिवस/SEE २०८२-अनिवार्य सामाजिक अध्ययन ४६ दिन पछि
२५चैत

SEE २०८२-ऐच्छिक प्रथम ४७ दिन पछि
२६चैत

SEE २०८२ - ऐच्छिक द्वितिय ४८ दिन पछि
२९चैत

अन्तर्राष्ट्रिय मानव अन्तरिक्ष उडान दिवस/SEE २०८२-अनिवार्य स्वास्थ , जनसंख्या तथा वातावरण शिक्षा ५१ दिन पछि
३०चैत

वरुथिनी एकादशी व्रत ५२ दिन पछि
१वैशाख

मेष संक्रान्ति/नयाँ वर्ष २०८३ ५३ दिन पछि
२वैशाख

विश्व कला दिवस/प्रदोष व्रत ५४ दिन पछि
४वैशाख

मातातीर्थ औंसी/आमाको मुख हेर्ने दिन ५६ दिन पछि
५वैशाख

ललितपुर मत्स्यन्द्रनाथ रथारोहण/विश्व सम्पदा दिवस/दक्षिण एशियाली ज्योतिष महासंघ स्थापना दिवस ५७ दिन पछि

ज्योतिषहरू

Jyotish Mukunda Sharma

स्वाध्याय, सत्सङ्ग र सदाचारजस�...

Jyotish Smarika Acharya

बाल्मीकि बिद्यापिठ बाट ज्योत�...

Jyotish Narayan Prasad Gautam

गुरुकुल शिक्षा प्रणालीबाट ज्�...

Jyotish Amrit Paudel

वाराणसीकै सम्पूर्णानन्द संस्...

Jyotish Mohan Ghimire

सम्पुर्णानन्द संस्कृत विश्वव...

Jyotish Deepak Prasad Kafle

सम्पूर्णानन्द संस्कृत विश्वव...

Jyotish Vaman Sapkota

शिक्षा - व्याकरणाचार्य, पौरोही...

Jyotish Purushottam Ghimire

नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय, �...

Jyotish Dharmendra Krishna Paudel

शास्त्री धर्मेन्द्र कृष्ण पौ�...

Jyotish Pandit Mukunda Nepal

ज्योतिष पण्डित मुकुन्द नेपाल�...

Jyotish Damodar Poudel

नेपाल संस्कृत विश्व बिद्यालय�...

Jyotish Dipendra Khatiwada

सम्पुर्णानन्द संस्कृत बिश्वब...

Jyotish Narayan Prasad Bhandari

ज्योतिषका उप-प्राध्यापक (lecturer of A...

Jyotish Hamro patro

नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालय �...

Jyotish Damodar Kaushik

ज्योतिष र व्याकरण विषयमा आचार�...

Jyotish Khageshwor Subedi

गुरुकुल पद्दति बाट ज्योतिषीय �...

Jyotish Krishna Prasad Bhandari

उपप्राध्यापक (Asst. professor of Sanskrit) नेपा�...

Jyotish Kuresh Pandey

११ वर्षको अनुभवसहित विभिन्न ध�...

Jyotish Ghanashyam Pokharel

नेपाल संस्कृत विश्वविद्यालयब...

TALK TO JYOTISH

साहित्य / ब्लग

Aug/Sep 2025

आज

२०८२ भदौ

७
शनिवार

Aug 23, 2025
भदौ कृष्ण औंसी
बुबाको मुख हेर्ने दिन/कुशे औंसी/मोतीराम भट्ट जन्मजयन्ती ( Father's Day/Kunse Aunshi/Motiram Bhatta Janma Jayanti )

MY NOTE

तपाईँले आजको मिति भन्दा पछिको नोट हाल्नु भएको छैन । तपाईँले जन्मदिन, मिटिङ, सम्झनु पर्ने कुराहरु, बिल तिर्ने दिन आदि टिपोट टिप्न सक्नुहुन्छ ।

बुबाको मुख हेर्ने दिन

विशेष अडियो सामग्री

मातृ देवो भव ।

पितृ देवो भव ।।

गुरू देवो भव ।।।

बुवाको मुख हेर्ने औँसी

कुशे औँसीलाई बुबाको मुख हेर्ने औँसी पनि भनिन्छ ।आमाको मुख हेर्ने दिनमा आमाको सम्झना गरियो । गुरु पूर्णिमामा गुरुको सम्झना गरियो भने आजको दिन पिताको सम्मान, सम्झना अनि विशेष समर्पण गर्ने दिन । संसारमा हरेक बिहान बिस्तारै गएर एउटा साँझमा रूपान्तरित हुन्छ । बिहान उदाएका सूर्य अस्ताउने रीत छ । यिनै दिन र साँझको क्रमसँगै जीवन बढ्दै गएर कहिले बुबा त कहिले छोरा, कहिले आमा त कहिले छोरीको भूमिका निर्वाह गर्ने क्रम चलिरहन्छ ।

तपाईंको विचारमा बुवालाई खुशी पार्ने सबैभन्दा राम्रो तरिका के हो? माया र सम्मान देखाउने सरप्राइज दिनु सँगै समय बिताउनु आर्थिक सहयोग गर्नु

चाहे जुनसुकै धर्म या सम्प्रदायका भए पनि बुबाको हात समातेर तोते बोली बोल्दै लरबराएका पाइला चाल्न सिकेको हामीमध्ये धेरै छौँ । त्यसरी ताते–ताते गरेर हिँड्न सिकाउने, हाम्रो जीवन सजाउन दिन–रात अहोरात्र खटेर हामीलाई कर्म दिने अनि सुरक्षा दिने बुबा । सायद, शब्दले व्याख्या गर्न सकिन्न । तिनै बुबाहरूको बुढेसकालको बलियो लाठी बन्न हामीमध्ये धेरैले कडा परिश्रम पनि गरिरहेका छौँ होला ! जे होस् आमा–बुबा नै यस जगतका देख्न सकिने भगवान् हुन् । आजका दिन पृथ्वी लोकका सम्पूर्ण पिताहरूलाई स्मृति गर्दै कोटी–कोटी नमन गरौँ ।

‘यी छोराछोरी बढ्लान् । कमाई गर्लान् र दूध भात देलान् मलाई’ भनेर हरेक आमा–बाबुले आफ्ना छोराछोरीसँग अपेक्षा राखेका हुन्छन् । सानामा आफूले थाङ्ना धोएर, को खाई को खाई गरेर खुवाएर, रुँदा फकाएर, माया गरेर हुर्काएको छोराछोरीहरूले पछि हुर्किएर आफूलाई दूध भात अर्थात् मिठो पोसिलो खानेकुरा देलान् र माया गरेर राख्लान् भन्ने आशा हुन्छ ।

हाम्रो संस्कारले हाम्रो जिम्मेवारीलाई एकदमै सहज र सरल तरिकाले व्याख्या गरिदिएको छ । हाम्रो माता–पिताप्रतिको जिम्मेवारी हामीले उहाँहरूको हामीप्रतिको लगाव र प्रेमले झन् प्रगाढ बनाउँछ ।

आजको दिन पिताको भौतिक उपस्थिति हुने छोराछोरीले उनको मुख हेरेर मिठाई, फलफूल, कपडा आदि उपहार दिने र परदेशमा हुने छोराछोरीले फोनबाटै पनि कुरा गर्छन् भने भौतिक रूपमा अस्त भइसकेका पिताहरूलाई छोराछोरीहरूले तस्बिर हेरेर अथवा विभिन्न धार्मिक पीठ, देवालय जस्तै: गोकर्णेश्वर महादेव, रसुवाको बेत्रावती, तनहुँको देवघाट, विष्णु पादुका तथा सुनसरीको वराहक्षेत्र लगायतका पवित्र तीर्थस्थल पुगेर स्थान गरी पितृहरूको नाममा श्राद्ध गरी तर्पण दिई सीधा दान गरी आध्यात्मिक चिन्तनबाट समेत सम्झना गर्ने गर्छन् ।

कुशे औंसी

कुशे औंसी

विशेष अडियो सामग्री

स्नाने दाने जपे होमे स्वध्याये पितृकर्मणि

करौ सदर्भौ कुर्वीत तथा सन्ध्याभिवादने ।।

अर्थात्ः नुहाँउदा, जप स्नान गर्दा, दानगर्दा, पाठपूजा, पितृकार्यमा समेत प्रयोग हुने वहूपयोगी कुशलाई हिन्दू धर्मावलम्बिहरुले महत्वकासाथ हेर्दछन् ।

कुश : वैज्ञानीक महत्व

वैदिक सनातन हिन्दू संस्कारमा कुश एउटा अत्यन्त महत्वपूर्ण सांस्कृतिक र धार्मीक भूमिका भएको पवित्र वनस्पती हो जसको वैज्ञानीक महत्व पनि प्रमाणीत भइसकेको छ । वैज्ञानीक भाषामा Eragrostis cynosuroides भनिने कुश एउटा धार्मिक आस्था बोकेको धारीलो घाँस हो । नेपालको तराईदेखि पहाडसम्म सहजै पाइने वनस्पती कुशको जराबाट बिभिन्न प्रकारका औषधीहरु पनि बनाइन्छ । परापूर्वकालमा पाठशालामा अध्यनरत शिष्यशिष्याहरुको परीक्षा लिने क्रममा कुशको धारीलो घाँसलाई खाली हातले काट्न लगाइन्थ्यो, यसो गर्दा कुशको धारले हात नकाटीकन जसले कुश भेला पार्न सक्छ उसलाई अव्बल मानिन्थ्यो । कुश वैदिक सनातन संस्कारको देवकर्म र पितृकर्म दुबैमा अनिवार्य वनस्पती हो ।

आज औंशी अर्थात चन्द्रबिनाको चूक झै अँध्यारो रात, आजको दिनमा कुशलाई घरमा ल्याइन्छ । कुशको महिमालाई श्रीमद्भागवत् गीता, गरुँड पुराण, यथर्व वेद र विष्णु पुराणमासमेत वर्णन गरिएको छ । हिन्दूधर्मको दैनिकी र संस्कारहरु अत्यन्तै वैज्ञानिक छन्, गीता र वेद नै आविष्कारका जननि हुन् । आधूनिकताको खोल ओढेर सनातन संस्कारउपर खिस्सीट्यूरी गर्ने जमातले पनि अहिले सनातन संस्कार र व्यबहारीक पक्षलाई घनीभूत आत्मसाथ गर्न थालेका छन् ।

एउटा वैज्ञानिक प्रयोगका क्रममा एकमुठ्ठि कुशलाई बिकिरणहरु माझमा राख्दा कुशले सम्पूर्ण बिकिरणहरुलाई आफूबाट परिवर्तित गरेको पाइयो । यसप्रकारले सनातन संस्कारमा कुशको सदासर्वदा प्रयोगले प्राचीन विज्ञानको अभिलेख र प्रभावकारी व्यबहारीक जीवनशैली प्रस्तुत गरेको छ । वैज्ञानिकरुपमै सिद्ध यस अदभूत् कुशबाट बनेका औंठीहरु र अन्य सांस्कृतिक प्रयोगमा पीढि दर पीढि हिन्दू धर्मले सामान्य जीवनमा समेत प्रयोग गर्न सबैलाई प्रोत्साहीत गर्दछ । दाहिने हातको औंलामा कुशलार्इ औंठीका रुपमा प्रयोग गर्दा वातावरणमा भएका गतल तरङ्ग र विकिरणहरुलाई निस्तेज गर्ने विश्वाश र विज्ञानतः प्रमाणीत सिद्धान्तहरुले स्पष्ट पार्छन् ।

मोतीराम भट्ट जन्म जयन्ती

मोतीराम भट्ट जन्म जयन्ती

विशेष अडियो सामग्री

कहाँसम्म्को आँट लौ हेर तिन्को

रिसाएर आँखा पनि तर्न लागे

एकै पल्ट आँखा घुमाई दिनाले

कति मर्न लागे कति डर्न लागे

कुश भित्र्याउने चटारोका बीचमा आजको दिन नेपाली साहित्य नक्षत्रका युवा कवि मोतीराम भट्टको जन्म जयन्ती पनि हो । माथिको श्रृङ्गार रस मोतीराम भट्टको सृजनाबाट प्रस्तुत गर्‍यौँ ।

मोतीराम भट्टको शिक्षा

दरबार हाइस्कूलमा गनिएका राणा खानदानका बीच शिक्षा लिने अवसर प्राप्त गर्ने थोरै नेपालीमध्ये एक मोतीराम ६ वर्षकै कलिलो उमेरमा स–परिवार भारतको बनारसतर्फ लागेका थिए । प्रवास बसाइको सिलसिलामा मोतीरामले उर्दू साहित्यको पनि गहन अध्ययन गरेको पाइन्छ । जसको फलस्वरूप केही उर्दू भाषाका नाटक समेत उनले लेखेका थिए । नेपाली साहित्यिक कौशललाई मलजल गर्न र यसको विकासका लागि उनले आफ्नो जीवनको अत्यन्त कम समयमा गरेको प्रयास अतुलनीय छ । नेपाली साहित्यमा समालोचनाको प्रारम्भ गर्ने मोतीरामलाई आदिकवि भानुभक्तसँगै श्रद्धापूर्वक लिइने पहिलो नाम पनि हो । साहित्यिक अग्रता मात्र नभई उनमा राष्ट्रियता र नेपालीपनमा गर्व थियो भन्ने कुरा उनको यो लेखनले स्पष्ट पार्छ:

अचल झन्डा फर्कोस् फरफर गरी कान्तिपुरीमा

रिपुको मन थर्कोस् थरथर गरी छण घरीमा

यावन्तले राज गर्दा कति पतित हिन्दूस्थल भयो

फगत यो नेपालको मुलुक बची कञ्चन रही गयो।

मोतीराम र भानुभक्त

आदिकवि भानुभक्त आचार्य र मोतीराम भट्ट एकर्काका पर्यायवाची मानिन्छन् । साथीको विवाहमा भानुभक्तको केही फुटकर कविताहरू सुनेको मोतीरामले त्यसपश्चात् भानुभक्तका कृतिहरूलाई जनमानसमा उजागर गर्न अथक प्रयास गरेको पाइन्छ । भानुभक्तका फुटकर कविताहरू र अन्य कृत्तिकाबारेमा मोतीरामले अध्ययन, उत्खनन गरी नेपाली समाजमा उजागर नगरेको भए सायद आज भानुभक्तका सबै कृतिहरू हामीमाझ हुने थिएनन् । भानुभक्तको जीवनी पनि मोतीरामले नै लेखेका हुन् ।