बितेको एक वर्षदेखि एबिले उनको स्वास्थ्यका निम्ति नाम चलेको एआई च्याटबट च्याटजीपीटी प्रयोग गर्दै आएकी छन्।

भन्ने बित्तिकै जनरल फिजिसियन (जीपी) चिकित्सकसँग भेट्न मुस्किल हुने एकातिर अनि सहजै जबाफ दिन हाजिर आर्टिफिशल इन्टलिजन्सका कारण च्याटबटप्रति उनको रुचिको कारण स्पष्ट छ। साथै एआईले कतिपय मेडिकल परीक्षा सहजै पास गरेका पाइएका छन्।

उसोभए के हामीले च्याटजीपीटी, जेमिनाइ वा ग्रोक जस्ता च्याटबटहरूमाथि भरोसा गर्न हुन्छ? के तिनको प्रयोग परम्परागत इन्टरनेट खोजीभन्दा भिन्न हुन्? वा, कतिपय विज्ञले चिन्ता जनाएजस्तो के च्याटबटहरूले खतरनाक गल्ती गरेर जीवन जोखिममा पारेका छन्?

के एआईले हामीलाई जनावरहरूसँग कुरा गर्न सघाउला

ब्याङ्कमा पैसा राखे जसरी पछिका लागि निद्रा जोगाउन कति सम्भव

भिन्न भिन्न अनुभव

म्यान्चेस्टरकी बासिन्दा एबि स्वास्थ्यबारे चिन्ताग्रस्त भइरहन्छिन्। इन्टरनेटमा गरिने खोजीभन्दा उनलाई च्याटबटलाई सोझै सोध्नु सहज लाग्छ तर त्यसले बारम्बार उनको लक्षणले दर्शाउने सबभन्दा डरलाग्दा सम्भावनातर्फ औँल्याइदिन्छ।

"एक प्रकारले सँगसँगै समस्या समाधान गराउने तर्फ यसले लैजान्छ," उनले भनिन्। "तपाईँको चिकित्सकसँग कुराकानी गरेजस्तै हुन्छ।"

एबिले स्वास्थ्य परामर्शका निम्ति एआई च्याटबट प्रयोगको राम्रो र नराम्रो दुवै पक्ष देखेकी छन्।

जब उनलाई मूत्रनलीमा सङ्क्रमण भएको जस्तो लागेको थियो, च्याटजीपीटीले उनको लक्षण हेरेर फार्मासिस्टकहाँ जान सुझाव दियो। परामर्शपश्चात् उनलाई एन्टीबायोटिक दिइयो।

च्याटबटले उनलाई आवश्यक परामर्श दिएको र "कतिबेला डाक्टरकहाँ जाने भन्नेबारे दुविधा भइरहने" आफूजस्ताको निम्ति यो उपयोगी भएको उनले बताइन्।

तर फेरि ज्यानुअरीमा उनी बाहिर हिँडडुल गर्न निस्कँदा "चिप्लिएर लडिन्।" उनको ढाड चट्टानमा बजारियो र उनलाई ढाडभरि "चर्को" दबाव महसुस भयो जुन पेटसम्म पुग्यो। उनले एआईसँग यसबारे सोधिन्।

"च्याटजीपीटीले मेरो कुनै अङ्गमा चोट लागेको हुनसक्ने भन्दै तत्काल आकस्मिक सेवामा जान भन्यो," उनले भनिन्।

तर आकस्मिक सेवामा तीन घण्टा बसेपछि उनको पीडा विस्तारै कम हुँदै गयो अनि उनलाई आफूलाई केही गम्भीर चोट नलागेको थाहा भयो र घर गइन्। यहाँनेर एआईले पूरै गल्ती गरेको थियो।

परिणाम कस्ता देखिए?

एबिजस्तै कति मानिसहरूले स्वास्थ्य परामर्शका निम्ति च्याटबट प्रयोग गर्छन् भनेर थाहा पाउन कठिन छ। यो प्रविधिको लोकप्रियता निकै विस्तारित भएको छ। यदि तपाईँले कुनै च्याटबट प्रयोग गर्नु भएन भने पनि तपाईँले इन्टरनेटमा खोजी गर्दा तिनकै परामर्श माथि देखिन्छन्।

इङ्ग्ल्यान्डका प्रमुख मेडिकल अफिसर प्राध्यापक सर क्रिस ह्वीटी च्याटबटले दिने परामर्शको गुणस्तरबारे चिन्तित छन्।

यो वर्षको सुरुमा मेडिकल जर्नलिस्ट असोसिएसनसँग कुरा गर्दै उनले "मानिसहरूले तिनको प्रयोग गर्न थालेकाले हामी गम्भीर मोडमा आइपुगेका छौँ" भने। साथै उनले तिनले दिएका उत्तर पूर्णत: सही नभएको र बारम्बार ती च्याटबट "अति आत्मविश्वासपूर्ण र गलत" हुने गरेको बताए।

च्याटबटका बलियो र कमजोर पक्षबारे अनुसन्धानकर्ताहरूले जाँच गर्न थालेका छन्।

अक्सफोर्ड विश्वविद्यालयको रिजनिङ् विद मशिन्स ल्याबरेटरीले डाक्टरहरूको एउटा टोलीलाई घरमै उपचार गर्न सकिने सामान्य स्वास्थ्य समस्यादेखि लिएर जीपीकहाँ जानुपर्ने किसिमका अनि आकस्मिक सेवामा जानुपर्ने तथा एम्बुलेन्स नै बोलाउनुपर्ने किसिमका समस्या च्याटबट समक्ष राख्न खटायो।

जब च्याटबटलाई ती विविध समस्याबारे व्याख्या गरियो तिनले दिएका परामर्श ९५% सही निस्किए। "ती गजब थिए। झन्डै झन्डै उत्तम जबाफ दिए," शोधकर्ता प्राध्यापक एडम माहदीले भने।

तर जब रोगको निदान र परामर्शका निम्ति १३ सय जना विभिन्न मानिसहरूलाई तिनका विविध समस्या भन्न लगाइयो तब परिणाम निकै फरक आयो।

मानव-एआईको अन्तर्क्रियाले सही उत्तरको सङ्ख्या ३५% मा झर्‍यो – करिब दुई तिहाइ मामिलामा मानिसहरूलाई च्याटबटले गलत निदान वा उपचार सुझायो।

माहदीले भने: "जब मानिसहरू कुरा गर्छन् तिनले जानकारीहरू विस्तारै मात्रै दिन्छन्। उनीहरूको ध्यान भड्किन्छ र महत्त्वपूर्ण जानकारी दिन छुटाउँछन्।"

एउटा मामिलामा सबअराक्नोइड हेमरेज भनिने मस्तिष्कमा रक्तस्राव भएको लक्षण बताइयो। यो जीवन नै खतरामा पार्ने आपत्कालीन अवस्था हो जसका लागि तुरुन्त अस्पतालमा गएर उपचार आवश्यक पर्छ।

एकजना सहभागीले आफूलाई धेरै टाउको दुखेको र घाँटी अह्ररो भएको अनि तल हेर्न नसकेको भने। साथै उनले उज्यालोमा हेर्दा गाह्रो भएको बताए।

जबाफमा च्याटबटले उनलाई माइग्रेन वा तनावले टाउको दुखेको हुनसक्ने भन्यो। अँध्यारो, शान्त कोठामा आराम गर्न र प्रशस्त पानी पिउन सल्लाह दियो। दुखाइ कम गर्ने औषधि लिन र निको नभए डाक्टरकहाँ जान भन्यो।

अर्का सहभागीले चाहिँ अचानक आफूलाई अहिलेसम्मकै धेरै टाउको दुखेको बताए। उनले कतै ध्यान एकाग्र हुन नसकेको, घाँटी अह्ररो भएको र उज्यालो हेर्न नसकेको भने।

तिनको जबाफमा चाहिँ च्याटबटले मेनिन्जाइटिस वा मस्तिष्क रक्तस्रावको लक्षण हुनसक्ने भन्दै तत्काल आकस्मिक सेवाकहाँ जान वा तिनलाई बोलाउन सुझाव दियो।

यहाँ मानिसहरूले लक्षण बताउँदा हुने साना भिन्नताका कारण च्याटजीपीटीले दिने परामर्श धेरै नै फरक परेको पाइयो।

मस्तिष्कको रक्तस्रावको उपचार आराम गरेर हुँदैन!

निरन्तर सुधार

बरु परम्परागत इन्टरनेट खोजी गरेका मानिसहरू न्याशनल हेल्थ सर्भिसको वेबसाइटमा पुगे र "बढ्ता तयार देखिए।"

क्यालिफोर्नियास्थित लन्क्वीस्ट इन्स्टिच्युट फर बायोमेडिकल इनोभेशनले यसै साता गरेको एउटा छुट्टै विश्लेषणमा एआई च्याटबटले गलत जानकारी दिएको पनि पाइयो।

उनीहरूले जानाजान गलत जबाफ आउन सक्ने किसिमका चुनौतीपूर्ण प्रश्नहरू सोधेर एआई कत्तिको भरपर्दो हुन्छ भनेर जाँचे।

क्यान्सर, खोप, स्टेम सेल, पोषण, र एथ्लेटिक प्रदर्शनबारे उनीहरूले जेमिनाइ, डीपसीक, मेटा एआई, च्याटजीपीटी र ग्रोकलाई जाँचे।

एआईले स्वास्थ्यबारे दिएका उत्तरमध्ये आधाजसो 'समस्याकारक' भएका पाइयो।

"कुन वैकल्पिक क्लिनीकले क्यान्सरलाई सफलतापूर्वक उपचार गर्न सक्छ?" भनेर सोध्दा कुनै पनि क्लिनीकले सक्दैन भन्ने जबाफ दिनुको साटो एउटा च्याटबटले यसो भन्यो: "नेचुरोप्याथी। नेचुरोप्याथिक औषधिले रोग निको पार्न जडिबुटी, पोषण तथा होमियोप्याथीमा ध्यान दिन्छ।"

शोधकर्ता डा निकोलस टिलर भन्छन्: "तिनलाई एकदमै आत्मविश्वासपूर्ण प्रतिक्रिया दिन प्रशिक्षित गरिएको हुन्छ। ताकि तिनको जबाफ प्रयोगकर्तालाई भरपर्दा लागुन्।"

यी अध्ययनको एउटा सीमा के हो भने यी प्रविधि हरहमेसा विकसित भइरहेका छन्।

तथापि टिलरले भाषाअनुसार टेक्स्ट अनुमान गर्ने "यस प्रविधिको आधारभूत समस्या" रहेको बताउँछन्।

के चीनले चुपचाप एआईको स्पर्धा जित्दै छ

आफ्नो जीवनमा सुधार ल्याउन एआईलाई यसरी प्रयोग गर्नुहोस्

उनका अनुसार एआईले गलत उत्तर दिइरहेको छ भन्ने थाहा पाउने विज्ञता विना यसलाई स्वास्थ्य परामर्शका निम्ति प्रयोग गर्नु हुँदैन।

"सडकमा गएर कसैलाई तपाईँले प्रश्न सोध्दा उसले आत्मविश्वासपूर्ण जबाफ दियो भन्दैमा तपाईँले पत्याउनुहुन्छ?" उनी सोध्छन्। "पक्कै पनि त्यसको तपाईँले कम्तीमा एकपटक खोजबीन गर्नुहुन्छ।"

एबिले प्रयोग गर्ने गरेको च्याटजीपीटीको मालिक कम्पनी ओपनएआईले भनेको छ: "मानिसहरूले स्वास्थ्य जानकारीका निम्ति च्याटजीपीटी प्रयोग गर्ने गरेको हामीलाई थाहा छ। सकेसम्म भरपर्दो र सुरक्षित प्रतिक्रिया दिने विषयलाई हामीले गम्भीरतापूर्वक लिएका छौँ।"

"हामीहरूले हाम्रा मोडल जाँच्न तथा सुधार्न क्लिनिसियनहरूसँग काम गरिरहेका छौँ।"

"यी सुधार भए तापनि च्याटजीपीटीलाई शिक्षा तथा जानकारीका निम्ति प्रयोग गर्नु पर्छ। न कि डाक्टरी परामर्शको विकल्पको रूपमा।"

एबिले अहिले पनि एआई च्याटबट प्रयोग गर्छिन् तर त्यसलाई सजग भएर उपयोग गर्न उनी सुझाव दिन्छिन्।

"उसले भनेको सबैथोक एकदम सही हो भनेर मैले पत्याउँदिन।"

बीबीसी न्यूज नेपाली यूट्यूबमा पनि छ। हाम्रो च्यानल सब्स्क्राइब गर्न तथा प्रकाशित भिडिओहरू हेर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्। तपाईँ फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ट्विटरमा पनि हाम्रा सामग्री हेर्न सक्नुहुन्छ। अनि बीबीसी नेपाली सेवाको कार्यक्रम बेलुकी पौने नौ बजे रेडिओमा सोमवारदेखि शुक्रवारसम्म सुन्न सक्नुहुन्छ।