Paapmochini Ekadashi Brata | पापमोचनी एकादशी व्रत | २०७७ चैत २६ | Hamro Patro

आउँदा दिनहरु

राशीफल

साहित्य / ब्लग

Mar/Apr 2021
२०७७ चैत
२६
बिहिवार
Apr 08, 2021
Dwadashi
पापमोचनी एकादशी व्रत ( Paapmochini Ekadashi Brata )
MY NOTE
तपाईँले आजको मिति पछि को नोट हाल्नु भएको छैन । तपाईँले जन्मदिन, मिटिङ्ग, सम्झनु पर्ने कुराहरु, बिल तिर्ने दिन आदि नोटहरु टिप्न सक्नुहुन्छ ।

पापमोचिनी एकादशी व्रत





पापबाट मुक्ति निम्ति : पापमोचनी एकादशी

चन्द्रमासमा दुई पक्षहरु हुन्छन् । हरेक पक्षमा एउटा एकादशी पर्छन् । यसरी कृष्णपक्ष र शुक्लपक्षमा पर्ने एकादशीहरुमा सनातन भक्तजनले हरिको आरधना गर्छन् । श्रीहरिलाई जगतका पालनहार, श्रृष्टिका सर्जक अनि सिर्जनाका अवयवहरुका रुपमा सर्वव्यापी शक्तिका रुपमा बुझ्न सकिन्छ । यी सर्वशक्तिलाई धर्म या दर्शनभन्दा पर राखेर श्रृष्टिको साना–साना अवयवदेखि ठूला–ठूला खटनसम्मका तत्वका रुपमा चिन्न जरुरी रहन्छ । पृथ्वीमा जीवहरुको अस्तित्व अनि आत्मा तत्वको परमात्मा तत्वद्वारा संरक्षण यिनै हरिरुपी शक्तिले गरिएको मानिन्छ ।

चैत्र कृष्णपक्षको एकादशीको महत्व अलिक विशेष छ । यस एकादशीलाई पापमोचनी एकादशीका रुपमा चिनिन्छ । यो एकादशीको महत्व अधर्म चिर्नमा अनि पापबाट मुक्ति पाउन विशेष रहेको पाइन्छ । यो एकादशीमा व्रत बसेर हरिको आराधना गरेमा यो लोकमा अनि अर्को लोकमा पनि मुक्ति पाइने विश्वास गरिन्छ ।

हरेक वर्षका एकादशीका शृंखलाहरुलाई पापमोचनी एकादशीले पूर्ण पारिदिन्छ । वर्षको अन्तिम एकादशीका रुपमा यो एकादशीलाई लिइन्छ । यस एकादशीमा श्रीहरिको चर्तुभुज रुपको आव्हान गरिन्छ । चर्तुभुज स्वरुपको थोरै व्याख्या गर्न चाँहे, यो स्वरुपलाई श्रीहरिको विराट स्वरुपका रुपमा पनि लिन सकिन्छ । यस स्वरुपका श्रीहरि भित्र नै समग्र ब्रह्माण्ड समाहित भएको हुन्छ । महाभारतमा श्रीहरि स्वरुपका कृष्णले अर्जुनलाई यसै स्वरुपको दर्शन दिएका थिए ।

गीताको ११ को ८, ३८, ४८, ५३ र ५५ मा विश्वरुपमा स्वरुपको व्याख्या गरिएको छ । दिव्यचक्षु अर्थात् दिव्य र ध्यानालीन नजरले यस स्वरुपको दर्शन गर्न सकिन्छ । श्रीकृष्णले देवकी मातालाई बालापनमा नै मुख खालेर यसै स्वरुपको प्रतिविम्वका रुपमा मुखभित्र रहेको सकल ब्रह्माण्डको नजर देखाएका थिए । त्यसबखत श्रीकृष्णले देवकी मातालाई आमा, म नै समग्र ब्रह्माण्ड हुँ भनेका थिए भन्ने विश्वास गरिन्छ । यसै विराट स्वरुपको पापमोचनी एकादशीमा विशेष अनुग्रह अनि आराधना गरिन्छ ।

चर्तुभुजमा शंख, चक्र, गधा र कमलको पुष्प रहेको हुन्छ । शंखले ज्ञान, चक्रले बन्धन र स्वतन्त्रता, गधाले सार्मथ्य अनि कमलको पुष्पले श्रृष्टिको कारकलाई उदघोष गर्छ । पापमोचनी एकादशीमा यिनै चर्तुभुज स्वरुपका श्रीहरिको कृपा र अनुग्रहको अपेक्षा गरिन्छ ।

पुराण लगायतका धार्मिक ग्रन्थहरुमा उल्लेख भए अनुसार, पापमोचनीको अर्थ पापबाट मोचन नष्ट गर्ने सामथ्र्य राखेको हुन्छ । हिन्दू धर्म अनुसार संसारमा उत्पन्न भएका कुनै यस्ता मानव भेटिँदैनन् कि उनीहरुले कुनै न कुनै पाप जानजान वा अन्जानमा गरेका नहुन् । तसर्थ सबैका लागि यस पापमोचनी एकादशी व्रतको महत्व र आवश्यकता बुझ्नु र बुझाउनु जरुरी देखिन्छ ।

ईश्वरीय विधान अनुसार, पापका कारण प्राप्त हुने दण्डबाट बच्न र बचाउन पापमोचिनी एकादशीको ठूलो महत्व रहेको हुन्छ । यसबारे महाभारत युद्धमा अर्जुनलाई श्रीकृष्ण भगवानले सम्झाउने क्रममा पापमोचिनी एकादशी व्रतको प्रसंग उल्लेख गरिएको छ । कथा प्रसंग अनुसार, राजा मान्धाताले लोमश नाम गरेका ऋषिसित मनुष्यले जानी नजानी गरेका पाप कर्महरुबाट कसरी मुक्त हुन सकिएला भनी प्रश्न राखेका थिए । त्यसको जवाफ दिने क्रममा पापमोचिनी एकादशी व्रतको महत्वबारे उल्लेख गर्नुभएको छ ।

कथा अनुसार चैत्ररथ वनमा च्यवन नाम गरेका ऋषिमुनी पुत्र मेधावी शिवको तपस्यामा लीन रहेका थिए । मेधावी ऋषि तपस्यामै रहेका बेला मञ्जुघोषा नाम गरेकी अप्सरा आकर्षित हुन पुगिन् । अप्सरामोहित भएर मेधावी ऋषिलाई आकर्षित गर्ने प्रयत्न गर्न थालिन् । त्यही बाटो हुँदै कतै जाँदै गरेका कामदेव ऋषिको नजर त्यही बेला ती अप्सरा र मेधावी ऋषिमाथि पर्न गयो । कामदेवले पनि दुवैको मनोभावना बुझेर उनीहरुलाई मिलन निम्ति सहयोग गर्न थाले ।

कामदेवको प्रभावले मेधावी ऋषि कामपीडित हुन थाले । ती अप्सरा पनि ऋषिसँग झन्झन् नजिकै पर्न थालिन् । समय बित्दै जाँदा ऋषिलाई चेतना भयो कि उनी शिवको तपस्याबाट पहिल्यै बिमुख भए । आफ्नो तपस्या भंग गरिदिएको भन्दै ऋषि ती अप्सरासित क्रोधित बने र श्राप दिए, ‘तिमी पिशाचिनी बन्नू ।’

अप्सरा मेधावीका शरणमा परिन् । गल्तीको प्रायश्चित गर्दै श्रापबाट मुक्त गरिदिन अनुनय विनय गरिन् । फलस्वरुप मेधावी ऋषि आफैंले मञ्जुघोषालाई सम्झाई–बुझाई गरी चैत्र कृष्ण एकादशीको व्रत अर्थात् पापमोचनी एकादशीको व्रतको विधि सबिस्तार बताईदिए ।

कामयोग निमग्न भएर तेज लोप भइसकेका ऋषि आफैं पनि पापमोचिनी एकादशीको व्रत बसे । व्रतको प्रभावले अप्सरा पिशाच योनीबाट मुक्त भइन् । उनी अझ सुन्दर भई स्वर्गतिर लागिन् । यसरी दुवैको पाप मोचन भएको कथा प्रसंग अनुसार पापमोचिनी एकादशी व्रतको महत्व अझ पनि उत्तिकै छ ।
हार्दिक शुभकामना ।

हाम्रो पात्रोका लागि सुयोग ढकाल




आउँदा दिनहरु

राशीफल

साहित्य / ब्लग

Liked by
Liked by
0 /600 characters
Hamro Patro - Connecting Nepali Communities
Hamro Patro is one of the first Nepali app to include Nepali Patro, launched in 2010. We started with a Nepali Calendar mobile app to help Nepalese living abroad stay in touch with Nepalese festivals and important dates in Nepali calendar year. Later on, to cater to the people who couldn’t type in Nepali using fonts like Preeti, Ganesh and even Nepali Unicode, we built nepali mobile keyboard called Hamro Nepali keyboard.