Chhath Parwa Vrata/World Science Day For Peace And Development | छठपर्व व्रत/शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवस | २०७८ कार्तिक २४ | Hamro Patro

आउँदा दिनहरु

राशीफल

साहित्य / ब्लग

Oct/Nov 2021
२०७८ कार्तिक
२४
बुधवार
Nov 10, 2021

छठपर्व व्रत/शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवस ( Chhath Parwa Vrata/World Science Day For Peace And Development )
MY NOTE
तपाईँले आजको मिति पछि को नोट हाल्नु भएको छैन । तपाईँले जन्मदिन, मिटिङ्ग, सम्झनु पर्ने कुराहरु, बिल तिर्ने दिन आदि नोटहरु टिप्न सक्नुहुन्छ ।

छठ पर्व व्रत | शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवस




छठपर्व व्रत विशेष अडियो सामग्री

हिन्दु धर्मालम्बीका दुई महत्त्वपूर्ण चाड दशैं र तिहार भर्खरै सकिएका छन् । अनि अब सुरु भएको छ, छठ पर्वको रौनक । हाम्रो पात्रो परिवारको तर्फबाट सबैभन्दा पहिले तपाईंहरु सबैलाई छठ पर्वको शुभकामना ।

नेपालको तराई क्षेत्रमा निकै धुमधामका साथ मनाइने छठ पर्व विशेषतः सूर्यको अनुष्ठान हो । वैदिक सनातन धर्ममा सूर्यलाई पनि देव मानिन्छ, सूर्यको वरपर पृथ्वी घुम्ने र शक्ति र ऊर्जाको केन्द्र सूर्यसँग मानवको अस्तित्व परिभाषित भएको हुन्छ । मानवको सहअस्तित्व त्यसैले पनि छठ पर्वसँग साँस्कृतिक रुपमा जोडिएको हुन्छ ।

सूर्यको प्रकाश, सूर्यको ऊर्जाको विषयमा अब वैज्ञानिक रुपमा पनि निकै धेरै कुराहरु प्रमाणित भइसकेका छन् । पृथ्वीको सम्पूर्ण ‘इकोसिस्टम’को एउटा महत्त्वपूर्ण आधार हो, सूर्य । त्यसैले पनि सूर्य, मानवजाति र पृथ्वीको अन्योन्याश्रीत सम्बन्धलाई धार्मिक रुपमा मात्र होइन, वैज्ञानिक रुपमा पनि परिभाषित गरिएको छ, प्रमाणित भएको छ ।

दीपावली अर्थात् तिहारको समापनसँगै छठ पर्वको हर्षोल्लासमय वातावरणले नेपालीभूमिलाई पुलकित बनाएको छ । षष्ठीका दिन मनाइने भएकाले यस पर्वको नाम अप्रभंशित हुँदै छठ पर्व भएको विश्वास पनि गरिन्छ । तराई क्षेत्रमा धुमधामका साथ मनाइने छठ पर्व पछिल्ला वर्षहरुमा पहाडी क्षेत्रमा पनि उत्तिकै लोकप्रिय हुन थालेको छ ।

सद्भाव र भातृत्वको प्रतीकसमेत मानिने यस पर्वलाई बढो हर्ष अनि उल्लासका साथ नदी, तालतलैया या पोखरीको किनारमा शृङ्गार गरेर तयार पारिएका घाट, केराका थम्बा, झिलिमिली बत्तीबीच अस्ताउँदो र उदाउँदो दुवै सूर्यको किरणलाई अर्घ्य दिएर यो चाड मनाइने गरिन्छ ।

छठी माताको व्रत लिने व्रतालुका घरमा छठमा चढाउनका लागि छरछिमेकबाट पनि विभिन्न प्रसादहरु दिने चलन रहेको छ । केराका घोगा, नरिबल, भोगटे अनि अन्य फलफूलहरुलाई छठको प्रसादका रुपमा लिने चलन पनि छ । यसरी तयार पारिएको फलफूललाई छठको अन्तिम दिन विहानै अर्घ्य स्वरुप उदाउँदो सूर्यलाई देखाउने र प्रसादस्वरुप घर लैजाने चलन छ ।

छठ विशुद्धरुपमा एउटा धार्मिक आस्थाको पर्व हो । यो पर्वमा जनावर काटमार गर्ने वा बलि दिने चलन चाहिँ छैन ।

छठ पर्व चार दिनसम्म मनाइने चलन रहेको छ ।

यसको पहिलो दिनलाई अरबा अथवा नहाई खाय भनिन्छ । त्यस्तै, दोस्रो दिनलाई खर्ना, तेस्रो दिनलाई सँझिया अर्घ्य अर्थात् छठ भनिन्छ । कार्तिक शुक्ल चतुर्थीबाट सुरु भएको यो पर्वको तेस्रो दिन छठ अर्थात् षष्ठी हो । यसको अन्तिम दिन अर्थात् चौथो दिनलाई विहनिया अर्घ्य पारण भनिन्छ ।

यो पर्वका यी चार दिन विभिन्न कामहरु गरिन्छ । अरबाको दिन गाउँका युवाहरु मिलेर छठ मनाइने नदी या ताल वा पोखरीको किनारलाई सजाउने, सडकहरु सफा गर्ने गर्छन् ।

यसको तेस्रो दिन अर्थात् सँझिया घाटको दिन साँझमा व्रतालुहरु त्यसरी सजाइएका खोला, नदी, तलाउ अथवा जलाशयको पानीमा आधा डुबेर अस्तान लागेको सूर्यलाई दूधको अर्घ्य दिने गर्छन् । अनि चौथो दिनको विहान सूर्य उदाउनुअघि नै छठ घाटमा पुगेर उदाउँदै गरेको सूर्यलाई अर्घ्य दिएर व्रतको समापन गर्ने चलन छ ।

छठको दिन विभिन्न समूह बनाएर सामूहिक रुपमा भजन गाउने र रमाइलो गर्ने चलन पनि रहेको छ । यस्तो गर्दा मैथिली भाषाका पारम्पारिक गीतसंगीतलाई बढी स्थान दिइन्छ ।

छठ मन्त्रः
एष ब्रम्हा च विष्णुष्च शिवस् स्कन्दस् प्रजापतीस् ।
महेन्द्रोधनदस् कालो यमस् सोमो ह्यपाम्पतिस् ।।
एनमापत्सु क्रिच्छेषु कन्तारेषु भयेषु च ।
किर्तयन पुरुष्स् कष्चिन्नवसिदती राघव ।।।

आदित्य्म सर्बकर्तंरं कलाद्वदाद्शम्युतमं ।
पद्महस्त्द्वयं वन्दे सर्वलोकैकभस्करमं ।।


छठको व्रत लिनेहरुले नुहाएर शुद्ध भएर एक छाक मात्र खाने गर्छन् । गाईको गोबर र माटोले लिपेको घरको एक स्थानमा उनीहरु रहने गर्छन् । यो ठाउँलाई शुद्ध बनाउनका लागि गंगाजल र अरुवा चामल पानी छर्किने पनि गरिन्छ । व्रतालुहरुले केराको खाने एक छाक केराको पातमा राखेर खाने गर्छन् । उनीहरुले आफू बसेको शुद्ध बनाइएको कोठा बन्द गरेर पूजा गर्ने चलन रहेको छ । छठको विशेष परिकारमा ठेकुवा, चामलको पीठोको भुसुवा र फलफूलका अन्य सामग्रीहरु पर्ने गर्छन् ।

छठको पूजा गर्दा उखु, केराको बोट, बेसार, अदुवा, नरिवल, जौ, भुसुवा, ठेकुवा, फलफूल, मिठाईलगायतका खाद्यान्नहरु आवश्यक पर्छन् । ती खाद्यान्नहरुलाई साँझपख बाँसको चोयाले बुनेको छैंटीमा सजाएर खोला, नदी र तलाउ किनारमा लैजाने गरिन्छ । छैंटीलाई टाउकोमा बोकेर विधिपूर्वक सजाइएका तलाउसम्म पुग्ने श्रद्धालुहरुको तस्वीर मनमोहक देखिन्छ ।

नदी किनार वा तलाउमा पुगेर व्रतालुहरुले आधा शरीर पानीमा डुबाएर अस्ताउँदै सूर्यलाई अर्घ्य दिन्छन् । भोलिपल्ट विहान यही अनुरुप जलाशयमा डुबुल्की मारेर उदाउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिने गरिन्छ । जो छठको व्रत बस्छन्, उनीहरुले एक महिनाअघि देखि नै माछामासु खाँदैनन् । उनीहरुले लसुन प्याजसमेत खान नहुने विश्वास छ ।

छठ पर्वको विशेष धार्मिक महत्त्व रहेको छ । महाभारतमा कर्णले प्राप्त गरेको अथाह ऐश्वर्य अनि शक्ति सबै छठी माताको व्रतको प्रभावका कारण भएको विश्वास गरिन्छ । त्यस्तै, द्रौपदीले पनि छठी माताको व्रत लिएको कुरा महाभारतमा उल्लेख गरिएको छ ।

प्रकृति र सभ्यताको अनुपम उदाहरण छठ पर्वको सबैलाई फेरि पनि शुभकामना । हामी सम्पूर्ण मानवहरु सूर्यको जाज्वल्यमान उपस्थिति र सूर्य देवको हामीप्रतिको कृपाका लागि सधैंसधैं अनुग्रहित छौँ । छठी माताका विभिन्न भजनकीर्तन बजाएर जलाशय वरपर गाडिएका केराका थम्बा अनि उदाउँदो र अस्ताउँदो सूर्यलाई अर्घ्य दिँदा प्रकृति र मानवबीचको गहिरो अन्तरसम्बन्धलाई सनातन सँस्कारले सदियौँदेखि पुनर्परिभाषित गरिरहेको आभास हुन्छ ।

यस वर्ष पनि अन्य वर्षहरुमा झैँ पानी अनि सूर्य दुवैले हामीमाथि कल्याण बक्सिउन्, यही पानी र सूर्यको प्रकाशका कारण बन्ने यही पानीको बाफ र बादलहरुले धर्तीलाई भिजाइरहुन्, यो धर्तीलाई उर्वर बनाइरहुन्, हरियाली छाइरहोस् ।

जलचर थलचर सबैको कल्याण होस्, प्राणीमा प्राण होस् अनि धर्मको जय होस् । छठी माताले हामी सबैको जय गरुन् !

शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवस


Building climate-ready communities भन्ने नाराका साथ आज विश्वभरि शान्ति र विकासका लागि विज्ञान दिवस मनाँइदैछ । वर्षेनी १० नोभेम्बरमा विश्वभर शान्ति र विकासका लािग विश्व विज्ञान दिवस मनाइने गरिन्छ । हाम्रो समाजमा विज्ञानको महत्त्वपूर्ण भूमिका र पछिल्लो समय निस्किएका विभिन्न वैज्ञानिक मुद्दाहरुको बहसमा व्यापक संलग्नता होस् र हाम्रो जीवनलाई विज्ञानले थप सहज बनाओस् र यसको प्रभावबारे बुझ्न सहज होस् भन्ने हेतुले संयुक्त राष्ट्र संघले यो दिवस मनाउन सुरु गरेको हो ।

विज्ञानको प्रभाव, विज्ञानको प्रगति र यसको विकासले हाम्रो समाजमा पार्न सक्ने प्रभाव, यसको आवश्यकताबारे सबैजना सूचित हुनुपर्छ भन्ने संयुक्त राष्ट्र संघले सोच विकास गर्दै आएको छ । त्यसैले हाम्रो समाजलाई विज्ञान सँगसँगै र यसलाई महत्त्वपूर्ण पक्ष बनाएर अगाडि बढोस् भन्ने चाहना आफ्नो रहेको राष्ट्र संघले यसअघि बताउँदै आएको छ ।

यसका साथसाथै विभिन्न देशहरुबीच वैज्ञानिक विकास र सोचमा एकरुपता होस् र राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय एकता बढावा होस् भन्ने चाहना पनि यो दिवस मनाउनुको एक कारण हो । सामाजिक लाभका लागि विज्ञानको प्रयोग, विज्ञानको उपयोगमा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिबद्धताहरु नवीकरण होस्, विज्ञानले सामना गरिरहेका चुनौतिहरुमा ध्यान जाओस् र वैज्ञानिक प्रयासका लागि समर्थन जुटाउनु शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवसका उद्देश्य हुन् ।

यो दिवस मनाउन सुरु गरिएको चाहिँ सन् २००१ देखि हो । युनेस्कोले शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवस मनाउन सुरु गरेपछि विभिन्न वैज्ञानिक परियोजना तथा कार्यक्रमहरु पारित भएका छन्, सफल भएका छन् । युद्ध ग्रसित क्षेत्रका वैज्ञानिकहरुलाई विश्वका अरु वैज्ञानिकसँग संगठित गर्दै लैजानु पनि आजको दिवसको एक उद्देश्य हो । हामी जन्मिएको यो वैज्ञानिक युगमा विज्ञानले शान्ति र विकासका लागि पुर्याउने योगदान अतुलनीय छ ।

शान्ति र विकासका लागि विश्व विज्ञान दिवसको सबैमा शुभकामना !

हाम्रो पात्रोका लागि सुयोग ढकाल



आउँदा दिनहरु

राशीफल

साहित्य / ब्लग

Liked by
Liked by
0 /600 characters
Hamro Patro - Connecting Nepali Communities
Hamro Patro is one of the first Nepali app to include Nepali Patro, launched in 2010. We started with a Nepali Calendar mobile app to help Nepalese living abroad stay in touch with Nepalese festivals and important dates in Nepali calendar year. Later on, to cater to the people who couldn’t type in Nepali using fonts like Preeti, Ganesh and even Nepali Unicode, we built nepali mobile keyboard called Hamro Nepali keyboard.