Nag Puja Garne Bidhi | Hamro Patro

ब्लग - साहित्य / अध्यात्म

नाग पूजा गर्ने विधि





हरेक वर्षको श्रावण महिनाको शुक्ल पञ्चमीका दिन नागको पूजा गरिने भएकाले यस दिनलाई नाग पञ्चमी भनिन्छ । नाग पूजा निश्चित तिथिमा गरिने भएकाले यो नित्य पूजा अन्तर्गत पर्दछ । यस दिन कुनै जुठो, सुत्केरी  वा अन्य कारणले पूजा रोकिन गएमा तिजको पञ्चमी (ऋषिपञ्चमी) वा श्रीपञ्चमीमा पूजा गरिने परम्परा छ । गृह शिलन्यास वा गृहशुद्धिका लागि गरिने वास्तुपूजामा पनि नागको प्रसंग आउँछ ।

पूजा गर्ने क्रममा यी शिलालगायत वरिपरी गाइको गोवरले लिपपोत गरिन्छ । यसरी शुद्ध पारीएपछि केराको पात बिच्छाइ पिठो वा गाइको गोबरका तीनवटा मुर्ति बनाइन्छ । नाग, नागिनी र तिनका बच्चाका यी मुर्तिमा मासका आँखा, जौ तिलका कत्ला, दुवाको जीब्रो र कुशको पुच्छर जोडिन्छ । कतैकतै कुशको जिब्रो र दुबोको पुछर बनाउने चलन पनि पाइन्छ । नागका यि मुर्तिलाई निश्चित दिशातर्फ फर्काएर राखिन्छ । नागले गुलियो र बेसार मन नपराउने हुनाले सावधानी हुनु जरुरी छ ।

पुजाको सुरुवात कतै विना संकल्पले, कतैहेरी जय परमेश्वर भन्दै कतै सर्व भयनिवारण प्रर्वकम् श्रीनाग देवता पृतार्थम भनि शुरु हुन्छ ।



नाग पूजा गर्ने विधि  


एउटा टपरीमा धान र त्यसमाथि अर्को टपरीमा चामल राखी त्यसमाथि दियो र त्यसैगरी कलश अनि गणेशको स्थापना गरी पाध्य, अर्ध, आचमन, स्नान, वस्त्र(कपास), गन्ध(श्रीखण्ड), पुष्प, धुप, दिप र नैवेधले पूजा गर्ने । नागलाई पुजा गर्न १०८ काने दुना तयार पार्ने र जस मध्ये :

– हातखुट्टा धुनका लागि नागनागिनिलाई ८ वटा दुनामा र नागका बच्चाहरुलाई एउटा दुनामा जल टक्र्याउने ।

– पहिल्यै तयार गरी राखेको अर्घ ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने

– धानको लाभा तयार गरी ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

– रोटीलाई पनि ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

– गाईको दुधलाई ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

– गाईको दुधबाट बनेको खिर ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

– नागलाई खानेपानी ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

– नागलाई चुठ्नेपानी ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने

– अलैचि वा सुपाडी ८ दुनामा नागलाई र एउटा दुनामा नागका बच्चाहरुलाई टक्र्याउने ।

र यसरी पुजा गरि बाँकी रहेका दुनामा पानीले भर्नु पर्दछ । यसरी पुजा गरिसकेपछि गाईको दुधको खिरले १०८ पटक हवन गर्नुपर्दछ । साथै, कर्मपात्रोको जल चोबेर अर्को दुनामा राख्ने गरिन्छ । हवनको मन्त्र भने आफ्नो आफ्नो इच्छा र सहजताको आधारमा प्रयोग हुन्छ (गायत्रीमन्त्र, पुरुषशुक्त, सर्पसर्वाङ्गी आदी ।)

अष्ठनाम बनाइ माछा, गंगटो, खजुरो, सर्प आदि वरिपरी पारी तयार गरिएका सचित्रहरुलाई पनि सिन्दुर, अक्षता, जौ, तिल, दुवोले पुजा गरिन्छ । सो तस्विरलाई घरमा लगी मुलढोका माथि भित्तामा गाइको गोवरको लेप लगाइ टाँसिन्छ । पुजाको अन्त्यमा हे नाग देवता मैले केही जाने बुझेको छैन, पूजा गर्दा गल्ती कमिकमजोरी भएको भए माफ पाँउ, मेरो पूजाबाट खुसी हुनु होस् भनि विनम्रभाव प्रकट गर्नुपर्दछ । यसरी शरणागत भइ पूजा सम्पन्न हुन्छ ।

ज्यो. पं. मोहन घिमिरे शास्त्री



Liked by
Liked by
0 /600 characters
Hamro Patro - Connecting Nepali Communities
Hamro Patro is one of the first Nepali app to include Nepali Patro, launched in 2010. We started with a Nepali Calendar mobile app to help Nepalese living abroad stay in touch with Nepalese festivals and important dates in Nepali calendar year. Later on, to cater to the people who couldn’t type in Nepali using fonts like Preeti, Ganesh and even Nepali Unicode, we built nepali mobile keyboard called Hamro Nepali keyboard.